سرم برای سرماخوردگی؛ چه زمانی لازم است و چه زمانی نه؟
سرماخوردگی معمولی با استراحت و مایعات خوب میشود. بدانید سرم چه زمانی لازم است، چه علائمی هشدار است و پزشک یا پرستار در منزل چه کمکی می‌کند.
ادامه مطلب
زخم جراحی، زخم بستر، زخم پای دیابتی، سوختگی سطحی یا یک بریدگی ساده؛ هر زخمی که در خانه مراقبت میشود، پانسمان درست نقش اصلی را در سرعت ترمیم و پیشگیری از عفونت دارد. بسیاری از خانواده‌ها پس از ترخیص از بیمارستان با این پرسش‌ها روبه‌رو می‌شوند: «هر روز باید پانسمان عوض شود؟ چه چیزی روی زخم بگذاریم؟ بتادین بزنیم؟ این قرمزی طبیعی است؟» این مقاله اصول مراقبت از زخم را گام‌به‌گام و بر پایهٔ منابع معتبر توضیح می‌دهد و می‌گوید در چه شرایطی باید حتماً به پرستار زخم یا پزشک سپرد.
هدف پانسمان چیست؟
پانسمان خوب سه کار می‌کند: زخم را از میکروب و آلودگی محافظت می‌کند، رطوبت مناسب را برای ترمیم نگه می‌دارد و ترشحات را جذب می‌کند. بدن برای ترمیم به محیطی تمیز، گرم و نسبتاً مرطوب نیاز دارد؛ زخمی که خشک و دچار پوسته‌های سفت شود معمولاً دیرتر خوب میشود. پانسمان نادرست (باز کردن‌های مکرر، دست زدن با دست آلوده، مواد نامناسب) ترمیم را کند و عفونت را محتمل می‌کند.
نوع پانسمان و تعداد دفعات تعویض آن به نوع زخم بستگی دارد (جراحی، بریدگی، سوختگی، زخم مزمن) و باید طبق نظر پزشک یا پرستار باشد. توصیهٔ عمومی این مقاله جایگزین دستور اختصاصی برای بیمار شما نیست.
پیش از شروع: بهداشت و آماده‌سازی
- دست‌ها را دست‌کم ۲۰ ثانیه با آب و صابون بشویید و خشک کنید. اگر دستکش یک‌بارمصرف دارید، بپوشید.
- سطح کار را تمیز و خشک کنید و وسایل را آماده بگذارید: گاز استریل، سرم نمکی (نرمال سالین) یا آب جوشیدهٔ سرد‌شده طبق دستور، چسب پزشکی یا باند، قیچی تمیز، کیسهٔ زباله.
- تاریخ انقضا و سالم بودن بستهٔ وسایل استریل را بررسی کنید؛ بستهٔ پاره یا خیس‌شده را مصرف نکنید.
- بیمار را در وضعیت راحت قرار دهید و نور کافی داشته باشید.
- حیوان خانگی و کودک را از محیط دور کنید.
مراحل کلی تعویض پانسمان
- برداشتن پانسمان قبلی: چسب را از لبه، با ملایمت و در جهت رشد مو بکشید. اگر پانسمان به زخم چسبیده است، با کمی سرم خیسش کنید تا بدون درد و بدون کندن بافت جدا شود.
- بررسی زخم: رنگ، اندازه، عمق، ترشح و بوی زخم را نگاه کنید و ترجیحاً یادداشت یا عکس بگیرید تا تغییر آن را در روزهای بعد بسنجید.
- تمیز کردن: زخم را طبق دستور پزشک، معمولاً با سرم نمکی و گاز استریل، از مرکز به سمت بیرون یا ملایم تمیز کنید. فشار شدید یا مالش ندهید.
- خشک کردن اطراف زخم: پوست اطراف را به‌آرامی با گاز تمیز خشک کنید (پوست مرطوب‌مانده، چسب را سست و زخم را مرطوب‌تر می‌کند).
- گذاشتن پانسمان تازه: بدون دست زدن به سطحی که روی زخم قرار می‌گیرد، پانسمان را بگذارید. پانسمان باید چند سانتی‌متر از لبه‌های زخم بیرون بزند و آنقدر محکم نباشد که گردش خون را ببندد.
- پایان کار: پانسمان کهنه و دستکش را در کیسهٔ زباله بیندازید، دست‌ها را دوباره بشویید و تاریخ و ساعت تعویض را ثبت کنید.
اشتباه‌های رایج در پانسمان
- گذاشتن پنبه روی زخم باز: الیاف پنبه به زخم می‌چسبد و موقع برداشتن بافت جدید را می‌کَنَد. از گاز استریل یا پانسمان مخصوص استفاده کنید.
- ریختن الکل، بتادین، آب اکسیژنه یا مواد گیاهی بدون دستور پزشک: این مواد می‌توانند به سلولهای در حال ترمیم آسیب بزنند. استفاده از آن‌ها فقط با تجویز پزشک یا پرستار است.
- باز گذاشتن زخم برای «هوا خوردن»: زخم در محیط مرطوب و پوشیده سریع‌تر ترمیم میشود و خطر آلودگی و خشک شدن را کم می‌کند.
- مصرف خودسرانهٔ پودر یا پمادهای آنتی‌بیوتیک و کورتون
- تعویض بیش از حد: باز و بسته کردن مکرر پانسمان‌هایی که قرار است چند روز بمانند، ترمیم را مختل می‌کند.
- استفاده از چسب معمولی روی پوست حساس و کندن شدید چسب
- دست زدن با دست آلوده یا استفاده از وسایل مشترک و غیراستریل
- کندن دلمه و پوستهٔ زخم به قصد «تمیز کردن»
نشانه‌های عفونت زخم
زخم در روزهای اول کمی قرمز، متورم و دردناک است؛ اما اگر این نشانه‌ها کم نشوند و بیشتر شوند، باید نگران عفونت بود:
- قرمزی که اطراف زخم بزرگ‌تر میشود یا به‌صورت رگه پخش میشود
- گرمی و تورم فزاینده و سفتی اطراف زخم
- درد رو به افزایش، به‌ویژه ضربان‌دار
- ترشح چرکی، سبز، زرد کدر یا بدبو
- باز شدن لبه‌های زخم جراحی
- تب، لرز یا احساس بیماری عمومی
- بزرگ‌تر یا عمیق‌تر شدن زخم
با دیدن این نشانه‌ها همان روز با پزشک یا پرستار زخم تماس بگیرید. عفونت زخم بدون درمان می‌تواند به عفونت پوست و بافت نرم یا حتی عفونت خون برسد. در بیماران دیابتی، سالمندان، افراد با ایمنی ضعیف یا بیمارانی که سیگار می‌کشند، خطر بیشتر است و باید زودتر اقدام کرد.
چه چیزهایی ترمیم را سریع‌تر می‌کند؟
- تغذیهٔ کافی: پروتئین (گوشت، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، لبنیات، حبوبات)، انرژی کافی، آب و میوه و سبزی. کمبود پروتئین یا سوءتغذیه ترمیم را کند می‌کند؛ اگر اشتها ندارید، مشورت تغذیه (تغذیه و رژیم‌درمانی) مفید است.
- کنترل قند خون: در دیابت، قند بالا ترمیم را مختل و عفونت را بیشتر می‌کند (مراقبت از پای دیابتی را ببینید).
- ترک سیگار: نیکوتین و کاهش اکسیژن‌رسانی ترمیم را به‌شدت کند می‌کند.
- کم کردن فشار روی زخم: مثلاً تغییر وضعیت منظم بیمار بستری و استفاده از تشک مناسب برای پیشگیری از زخم بستر (پیشگیری و درمان زخم بستر).
- کنترل ورم و بیماری‌های زمینه‌ای: مثل نارسایی قلبی، بیماری عروق و کم‌خونی.
- استراحت و مصرف داروها طبق دستور پزشک.
مراقبت از انواع رایج زخم
- زخم جراحی با بخیه یا منگنه: تا زمانی که پزشک اجازه نداده، خیس نکنید؛ دوش گرفتن و پانسمان‌های ضدآب طبق دستور پزشک انجام میشود. بخیه‌ها در زمان تعیین‌شده، معمولاً توسط پزشک یا پرستار، کشیده می‌شوند. برای مراقبت پس از عمل، مراقبت پس از ترخیص را بخوانید.
- بریدگی و خراش سطحی: شست‌وشو با آب تمیز و فشار مستقیم برای قطع خونریزی، سپس پوشاندن با پانسمان تمیز.
- زخم بستر: نیازمند کاهش فشار و پانسمان تخصصی است و ارزیابی پرستار زخم لازم دارد.
- زخم پای دیابتی: همیشه جدی است و باید زود به پزشک نشان داده شود.
- سوختگی‌های سطحی کوچک: زیر آب خنک جاری ۲۰ دقیقه بگیرید؛ یخ و خمیردندان و روغن و مواد خانگی نگذارید. سوختگی بزرگ، عمیق، صورت یا دست‌ها را سریع به پزشک نشان دهید.
چه زمانی پانسمان را به پرستار بسپاریم؟
این زخمها به ارزیابی و پانسمان توسط پرستار آموزش‌دیده یا پزشک نیاز دارند:
- زخم عمیق، گشاد یا با بافت مرده و ترشح زیاد
- زخم بستر و زخم پای دیابتی و هر زخم مزمن
- زخمی که بعد از دو هفته هیچ بهبودی نشان نمی‌دهد
- زخم جراحی که لبه‌هایش باز شده یا ترشح دارد
- سالمندان، بیماران دیابتی و کسانی که ایمنی ضعیف یا بیماری عروقی دارند
- زخم با لولهٔ درناژ یا پانسمان‌های تخصصی (مثل پانسمان فشاری)
- جایی که خانواده نمی‌تواند با اطمینان کار را انجام دهد
پرستار زخم نوع پانسمان مناسب را انتخاب می‌کند، روند ترمیم را اندازه‌گیری و ثبت می‌کند، به خانواده آموزش می‌دهد و در صورت نیاز با پزشک هماهنگ می‌کند. برای ثبت درخواست، صفحهٔ پانسمان و مراقبت زخم در منزل و پرستار در منزل را ببینید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم یا با اورژانس تماس بگیریم؟
اگر خونریزی زخم با ۱۰ تا ۱۵ دقیقه فشار مستقیم و پیوسته بند نیامد، یا خون جهنده و شدید است، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید. این موارد هم فوری‌اند: زخم عمیق یا بزرگ که لبه‌هایش از هم باز است (ممکن است بخیه لازم باشد)، زخم ناشی از گازگرفتگی حیوان یا جسم زنگ‌زده و کثیف (نیاز به بررسی واکسن کزاز)، زخمی که در آن جسم خارجی مانده، تب بالا همراه با قرمزی و درد شدید، یا قرمزی که به‌سرعت پخش میشود. کزاز را جدی بگیرید و پس از جراحت‌های آلوده سابقهٔ واکسن خود را با پزشک مرور کنید. این مطلب جایگزین معاینه و دستور پزشک نیست.
پرسش‌های رایج
پانسمان هر چند وقت یکبار باید عوض شود؟
بستگی به نوع زخم و پانسمان دارد. بعضی پانسمانها را باید هر روز عوض کرد و بعضی را چند روز میتوان گذاشت. اگر پانسمان خیس، کثیف یا شل شد، باید زودتر عوض شود. دستور پزشک یا پرستار را ملاک قرار دهید.
آیا بتادین یا الکل روی زخم بزنم؟
بدون دستور پزشک نه. این مواد ممکن است به سلولهای در حال ترمیم آسیب بزنند. برای شستوشوی بیشتر زخمها، سرم نمکی یا آب تمیز کافی است. اگر پزشک مادهای را برای زخم شما تجویز کرده، دقیقاً همان را استفاده کنید.
بهتر است زخم هوا بخورد یا پوشیده باشد؟
در بیشتر موارد پوشیدگی بهتر است؛ زخم در محیط تمیز و کمی مرطوب سریع‌تر خوب میشود و از آلودگی در امان می‌ماند. فقط زخم‌های خیلی سطحی و خشک‌شده ممکن است نیازی به پانسمان نداشته باشند.
قرمزی دور زخم طبیعی است یا نشانهٔ عفونت؟
کمی قرمزی و تورم در روزهای اول طبیعی است. اگر قرمزی گستردهتر شود، با گرمی، درد بیشتر، ترشح چرکی و تب همراه باشد، نشانهٔ عفونت است و باید پزشک بررسی کند.
آیا میشود زخم را خیس کرد و حمام رفت؟
بستگی به نوع زخم دارد. برای زخم جراحی بخیهدار تا زمانی که پزشک اجازه نداده، خیس نکنید. با پانسمان ضدآب یا طبق دستور پزشک میتوان دوش گرفت. بههیچوجه زخم را در وان یا استخر غوطهور نکنید.
چه زمانی بخیه‌ها کشیده می‌شوند؟
زمان کشیدن بخیه به محل و نوع زخم بستگی دارد (چند روز تا دو هفته) و پزشک تعیین می‌کند. خودتان بخیه را نکشید و اگر لبه‌های زخم باز شد یا ترشح کرد، سریع اطلاع دهید.
برای ادامهٔ مسیر درمان: پزشک و خدمت مناسب را انتخاب کنید
اگر دربارهٔ «پانسمان زخم در خانه: اصول درست و نشانه‌های عفونت» به معاینه یا مراقبت نیاز دارید، پزشک متخصص مرتبط را ببینید و نوبت بگیرید، یا خدمت درمانی مناسب را در منزل درخواست کنید. ثبت درخواست هزینه‌ای ندارد و کارشناسان تی‌تی با شما هماهنگ می‌کنند.
پزشک متخصص مرتبط را انتخاب و نوبت رزرو کنید
همهٔ پزشکان این تخصص‌ها: متخصص جراحی عمومی در کرجمتخصص جراحی پلاستیک، ترمیمی و زیبایی در کرجمتخصص پوست، مو و زیبایی در کرج
خدمات درمانی مرتبط در منزل
پانسمان و مراقبت از زخم
پانسمان زخم بستر، زخم دیابتی و زخم جراحی و کشیدن بخیه در منزل
بخیه اورژانسی در منزل و کلینیک
بخیه فوری و بخیه زیبایی برای بریدگی و پارگیِ قابل‌بخیه در کرج؛ در منزل یا کلینیک، پس از ارزیابی زخم
مراقبت بعد از عمل جراحی و ترخیص
پرستار در منزل بعد از جراحی: دارو، پانسمان، علائم حیاتی و کمک در بازگشت به زندگی عادی
پزشکان فهرست‌شده مستقل از تی‌تی کار می‌کنند و اطلاعاتشان از منبع‌های عمومی یا اعلام خودشان است؛ تی‌تی فقط نوبت را هماهنگ می‌کند. در شرایط اورژانسی معطل نکنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.
تجهیزات و لوازم مرتبط در فروشگاه تی‌تی
اگر برای مراقبت در منزل به تجهیزات یا لوازم نیاز دارید، اجاره یا خرید آن‌ها را همراه پرستار و ویزیت پزشک در منزل از تی‌تی هماهنگ کنید.
قابل اجارهتشک مواج سلولی
تشک هوای سلولی با پمپ برای پیشگیری از زخم بستر در بیمار پرخطر.
اجارهٔ یک‌ماهه۳٬۹۰۰٬۰۰۰ تومانخریداز ۱۵٬۵۲۸٬۰۰۰ تومان
قابل اجارهتشک مواج تخم‌مرغی
تشک برجستهٔ تخم‌مرغی با پمپ؛ گزینهٔ اقتصادی پیشگیری از زخم بستر.
اجارهٔ یک‌ماهه۱٬۹۵۰٬۰۰۰ تومانخریداز ۵٬۱۲۸٬۰۰۰ تومان
گاز استریل ۱۰×۱۰
پد گاز استریل چندلایه برای پوشاندن و پاک کردن زخم.
قیمت هر عدداز ۴٬۶۰۰ تومان
ست پانسمان استریل
ست آمادهٔ پانسمان شامل لوازم استریل برای یک بار پانسمان.
قیمت هر ستاز ۶۱۱٬۰۰۰ تومانمنابع
- Surgical wound care - open — MedlinePlus (کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا)
- Cuts and grazes — NHS (خدمات سلامت ملی بریتانیا)
- Wounds and Injuries — MedlinePlus (کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا)
این مطلب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهٔ پزشک نیست. در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید.
