وصل سرم در منزل؛ چه زمانی، چطور و با چه نکته‌هایی
سرم در منزل برای بیمار سالمند و کم‌تحرک با دستور پزشک و توسط پرستار انجام میشود؛ با روند کار، آمادگی‌ها و نشانههای هشدار آشنا شوید.
ادامه مطلب
پاسخ کوتاه: سرماخوردگی معمولی درمان اختصاصی ندارد و در بیشتر موارد با استراحت و نوشیدن مایعات به‌تدریج خوب میشود؛ پس سرم برای آن «لازم» نیست. سرم فقط وقتی مطرح میشود که پزشک پس از معاینه تشخیص دهد بدن به‌دلیل کمآبی به مایع وریدی نیاز دارد. اگر کمآبی شدید باشد یا علائم خطر دیده شود، جای درست مراجعهٔ حضوری یا تماس با ۱۱۵ است، نه سرم در خانه.
هر سال با آغاز فصل سرد، یکی از پرتکرارترین پرسش‌ها این است: «سرماخوردگی گرفته‌ام، سرم بزنم زودتر خوب می‌شوم؟» خانواده‌ها این پرسش را به‌ویژه دربارهٔ پدر و مادر سالمند و بیمار می‌پرسند، چون دوست دارند کاری بیشتر از استراحت انجام دهند. این مقاله با تکیه بر منبعهای CDC آمریکا، NHS بریتانیا و MedlinePlus توضیح میدهد سرماخوردگی چیست، چه کارهایی واقعاً کمک میکند، چه باورهایی پشتوانهٔ علمی ندارد و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد. این متن جای معاینهٔ پزشک را نمی‌گیرد.
سرماخوردگی چیست و معمولاً چقدر طول میکشد؟
سرماخوردگی را ویروس‌ها ایجاد می‌کنند و بیشتر بینی و گلو را درگیر میکند. بر پایهٔ NHS نشانههای آن به‌تدریج و طی دو تا سه روز ظاهر میشوند و بیشتر افراد در حدود یک تا دو هفته بهتر میشوند. نشانههای اصلی عبارت‌اند از گرفتگی یا آبریزش بینی، عطسه، گلودرد، صدای گرفته، سرفه و احساس خستگی و ناخوشی. گاهی تب، بدن‌درد، از دست رفتن بویایی و چشایی یا احساس فشار در گوش و صورت هم همراه است. در کودکان کوچک ممکن است نشانهها طولانی‌تر باشد و کودک بدخلق شود و در غذا خوردن و خوابیدن مشکل پیدا کند.
CDC روی نکتهٔ مهمی تأکید میکند: سرماخوردگی درمان قطعی ندارد، اما باید خودبه‌خود بهتر شود. بیشتر افراد دارای نشانههای سرماخوردگی (آبریزش بینی، سرفه، گلودرد) به درمان اختصاصی نیاز ندارند و می‌توانند با مراقبت از علائم و پیشگیری از انتقال ویروس دورهٔ بیماری را بگذرانند. «درمان نداشتن» به معنای بی‌اهمیتی نیست؛ یعنی هدف مراقبت راحت‌تر کردن بیمار و رصد علائم خطر است، نه کوتاهکردن بیماری با دارو یا سرم.
تفاوت سرماخوردگی و آنفلوانزا
NHS تفاوت این دو را این‌طور خلاصه میکند: سرماخوردگی تدریجی شروع میشود و بیشتر بینی و گلو را درگیر میکند و فرد با وجود ناخوشی معمولاً می‌تواند کارهای عادی را ادامه دهد. آنفلوانزا در چند ساعت ناگهان شروع میشود، فراتر از بینی و گلو را درگیر میکند و فرد را آن‌قدر خسته میکند که نمی‌تواند کار عادی انجام دهد. این تفاوت مهم است، چون آنفلوانزا و کووید-۱۹ برخلاف سرماخوردگی معمولی داروهای ضدویروس دارند.
به گفتهٔ CDC اگر نشانههای شبیه سرماخوردگی دارید و به آنفلوانزا یا کووید-۱۹ مشکوکید، به‌ویژه اگر در گروه پرخطر هستید، باید آزمایش بدهید و زود با پزشک تماس بگیرید؛ چون درمان ضدویروس وقتی در ابتدای بیماری شروع شود بهتر کار میکند (درمان آنفلوانزا طی دو روز و کووید-۱۹ طی پنج تا هفت روز از شروع علائم). برای جزئیات پیشگیری از آنفلوانزا، راهنمای کامل واکسن آنفلوانزا را بخوانید.
برای سرماخوردگی سرم لازم است؟
منبع‌هایی که این مقاله بر آن‌ها تکیه دارد، در فهرست راههای مدیریت سرماخوردگی از سرم یا مایع وریدی نام نبرده‌اند. توصیهٔ اصلی CDC و NHS استراحت، نوشیدن فراوان مایعات و کاهش علائم است. بنابراین سرماخوردگی معمولیِ فردی که می‌تواند آب و مایعات بنوشد، به سرم نیاز ندارد و سرم آن را کوتاه‌تر نمیکند.
پس سرم کجا به کار می‌آید؟ سرم یا مایع وریدی برای درمان کمآبی است، نه برای خود ویروس سرماخوردگی. MedlinePlus میگوید درمان کمآبی جایگزینی مایعات و املاح از دست رفته است؛ در موارد خفیف نوشیدن آب کافی است و در موارد شدید ممکن است مایع وریدی همراه نمک در بیمارستان لازم شود. اگر بیماری که سرماخوردگی دارد، به دلیل تب بالا، استفراغ یا بی‌اشتهایی چندان نمی‌نوشد و علائم کمآبی پیدا کرده، این پزشک است که پس از معاینه تصمیم می‌گیرد آیا نوشیدن‌های تدریجی و محلول جبران آب بدن کافی است یا مایع وریدی لازم است.
به همین دلیل در تیتی هر سرم و تزریق فقط با نسخه یا دستور پزشک انجام میشود. اگر نسخه ندارید، می‌توانید ویزیت پزشک در منزل را هماهنگ کنید تا ابتدا بیمار معاینه شود. بعد از دستور پزشک، پرستار می‌تواند سرم و تزریقات در منزل را انجام دهد؛ فهرست و تعرفهٔ خدمات وریدی در صفحهٔ سرم‌تراپی و تزریقات آمده است.
کمآبی؛ نشانهها و گروه‌های پرخطر
کمآبی یعنی بدن بیشتر از آنچه می‌نوشد، مایع از دست بدهد. NHS و MedlinePlus علت‌هایی مانند تب، استفراغ، اسهال و تعریق زیاد را نام می‌برند. در سرماخوردگی هم تب، کم‌نوشیدن به‌علت گلودرد و بی‌اشتهایی، و گاهی استفراغ می‌تواند خطر کمآبی را بالا ببرد.
نشانههای رایج کمآبی در بزرگسالان این‌هاست: تشنگی، خشکی دهان و لب، ادرار کمتر از معمول و تیره‌رنگ و بدبو، سردرد و سرگیجه، خستگی و فرورفتگی چشم. در نوزادان و کودکان کوچک، گریه بدون اشک، پوشک کمتر خیس‌شده، خواب‌آلودگی یا بدخلقی و فرورفتگی ملاج هشدار است.
کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماری زمینه‌ای مثل دیابت بیشتر در معرض کمآبی هستند. MedlinePlus یادآوری میکند که بعضی سالمندان با بالا رفتن سن حس تشنگی خود را از دست می‌دهند و کم می‌نوشند. NHS هم یکی از عامل‌های خطر را «وابسته بودن به دیگران برای رساندن نوشیدنی» می‌داند؛ یعنی در سالمند یا بیمار کم‌تحرک، خانواده باید خودش مراقب مایعات دریافتی باشد. برای دانستن بیشتر دربارهٔ این موضوع، مقالهٔ کمآبی در سالمندان را ببینید.
در خانه چه کارهایی کمک میکند؟
CDC و NHS در این موارد هم‌نظرند:
- استراحت کافی و ماندن در خانه، به‌ویژه اگر تب دارید؛ NHS توصیه میکند تا بهتر شدن، تماس با دیگران را کم کنید.
- نوشیدن مایعات فراوان، به‌ویژه آب؛ اگر حال تهوع دارید، با جرعه‌های کوچک و پی‌درپی شروع کنید.
- رطوبت و بخار: بخارساز یا دستگاه مه‌ساز خنک تمیز، یا نشستن در حمامی که دوش آب گرم باز است، می‌تواند بینی گرفته را راحت‌تر کند. برای کودکان از بخار کاسهٔ آب داغ استفاده نکنید، چون خطر سوختگی دارد.
- اسپری یا قطرهٔ آب نمک برای بینی؛ در کودک کوچک، مکش مخاط با پیر لاستیکی مخصوص.
- آبنبات یا قرص مکیدنی گلو برای گلودرد (برای کودک زیر ۴ سال داده نشود) و عسل برای سرفه در بزرگسالان و کودکان بالاتر از یک سال؛ به نوزاد زیر یک سال هرگز عسل ندهید.
- غرغرهٔ آب نمک برای گلودرد بزرگسالان؛ NHS آن را برای کودکان مناسب نمی‌داند.
دارو و باورهای رایج؛ آنتیبیوتیک، ویتامین و «سرم تقویتی»
آنتیبیوتیک: هم CDC و هم NHS صریحاً می‌گویند آنتیبیوتیک روی ویروس اثر ندارد و علائم سرماخوردگی را بهتر نمیکند. مصرف بیمورد آن عوارضی از جمله واکنش آلرژیک و مقاومت دارویی دارد. فقط در موارد نادر که پزشک عفونت باکتریایی مثل ذاتالریه را تشخیص دهد، آنتیبیوتیک لازم است؛ این تصمیم با پزشک است، نه خانواده.
داروهای بدون نسخه: CDC میگوید این داروها (مثل مسکن و تب‌بر) ممکن است علائم را موقتاً کم کنند ولی بیماری را درمان نمی‌کنند. باید طبق دستور مصرف و با مشورت پزشک یا داروساز استفاده شوند و حتماً داروهای دیگری را که مصرف می‌کنید به او بگویید. NHS هشدار میدهد اگر پاراستامول یا ایبوپروفن می‌خورید، داروی سرماخوردگی ترکیبی دیگری را بدون مشورت نخورید تا بیش از حد مجاز دارو نگیرید. داروهای سرفه و سرماخوردگی بدون نسخه برای کودکان زیر ۶ سال توصیه نمیشود و آسپرین به کودک زیر ۱۶ سال داده نمیشود. اسپری‌های ضداحتقان بینی را بیش از یک هفته مصرف نکنید.
ویتامین ث و مکمل‌ها: NHS میگوید شواهد کمی وجود دارد که مکملهایی مثل ویتامین ث، اکیناسه یا سیر از سرماخوردگی پیشگیری کنند یا آن را سریع‌تر بهتر کنند. این منبع و CDC سرم یا ویتامین وریدی را هم جزو روش‌های کوتاهکردن سرماخوردگی ذکر نکرده‌اند. پس وعده‌هایی مثل «سرم تقویتی، سرماخوردگی را یک روزه خوب میکند» پشتوانهٔ منبع معتبر ندارد.
چه کسانی نباید معطل کنند؟
CDC میگوید اگر شما یا کودکتان نشانههای بیماری تنفسی دارید و در گروه پرخطر برای عوارض آنفلوانزا یا کووید-۱۹ هستید، حتی اگر بیماری خفیف است، فوراً با پزشک تماس بگیرید تا درمان ضدویروس در صورت لزوم زود شروع شود. NHS هم توصیه میکند افرادی که بیماری زمینه‌ای بلندمدت دارند (مثل دیابت یا بیماری قلب، ریه و کلیه) یا سیستم ایمنی ضعیف دارند (مثلاً در شیمی‌درمانی)، هنگام سرماخوردگی با پزشک مشورت کنند. برای این افراد، ویزیت پزشک در منزل می‌تواند جابه‌جایی بیمار را کم کند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم یا با ۱۱۵ تماس بگیریم؟
بر پایهٔ CDC و NHS، در این موارد زود به پزشک مراجعه کنید یا ویزیت پزشک در منزل بگیرید:
- تب بیش از سه تا چهار روز (NHS سه روز و CDC چهار روز را مرز می‌گیرند) یا تب خیلی بالا و لرز
- بدتر شدن علائم، یا بهتر شدن و سپس برگشت یا شدید شدن تب و سرفه
- ادامهٔ علائم بیش از ۱۰ روز بدون بهبود، یا سرفه بیش از سه هفته
- تنگی نفس، نفس‌های تند یا درد قفسه سینه
- نشانههای کمآبی: ادرار خیلی کم یا تیره، سرگیجهٔ ماندگار هنگام ایستادن، خستگی غیرعادی
- بدتر شدن بیماری زمینه‌ای مثل قند، فشار خون، قلب یا ریه
- نگرانی دربارهٔ کودک، به‌ویژه نوزاد یا کودکی که نمی‌نوشد و ادرارش کم شده
در این موارد فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید: سختی شدید نفس کشیدن یا نفس‌های بسیار تند، کبودی یا رنگ‌پریدگی لب و پوست، گیجی، غش، خواب‌آلودگی غیرعادی و دشواری بیدار شدن، و پوست سرد. NHS این علائم را در کمآبی نشانهٔ شوک و نیازمند اقدام فوری می‌داند. در این شرایط بیمار را به مرکز درمانی برسانید و منتظر سرم یا پرستار در منزل نمانید.
ویزیت پزشک و پرستار در منزل؛ چه کمکی می‌کنند؟
برای بیماری که حالش بد است، سالمند است، بیماری زمینه‌ای دارد یا رفتن به مطب برایش سخت است، ویزیت در منزل راه‌حلی منطقی است. پزشک معاینه میکند، علائم هشدار را بررسی میکند و تصمیم می‌گیرد کدام داروها لازم است، آیا بیمار کم‌آب است و آیا مایع وریدی لازم است یا نه. اگر لازم باشد، پرستار طبق همان دستور سرم یا تزریق را در خانه انجام میدهد و بیمار را حین انجام کار پایش میکند.
برای هماهنگی می‌توانید صفحهٔ ویزیت پزشک در منزل یا پرستاری در منزل را ببینید. توضیح بیشتر دربارهٔ مراقبت از بیمار حین سرم در راهنمای وصل سرم در منزل آمده است. هزینهٔ هر خدمت پیش از هماهنگی نهایی اعلام میشود.
جلوگیری از انتقال و پیشگیری
NHS میگوید سرماخوردگی با سرفه و عطسه و آلودگی دست و سطح پخش میشود و ویروس تا حدود ۲۴ ساعت روی دست و سطح‌ها می‌ماند. فرد تا وقتی نشانه‌هایش کامل از بین نرفته (معمولاً یک تا دو هفته) می‌تواند بیماری را منتقل کند و از چند روز پیش از شروع علائم هم ممکن است ویروس را پخش کند. راههای کاهش خطر عبارت‌اند از شستوشوی مرتب دست با آب گرم و صابون، استفادهٔ دستمال کاغذی هنگام سرفه و عطسه و دور انداختن سریع آن، عدم استفادهٔ مشترک از حوله و لیوان، و دست نزدن به چشم، بینی و دهان با دست آلوده. اگر در خانه سالمند یا بیمار دارید، فرد سرماخورده تا حد امکان با او تماس نزدیک نداشته باشد. واکسن آنفلوانزا برای پیشگیری از آنفلوانزاست و جلوی سرماخوردگی را نمی‌گیرد.
پرسش‌های رایج
برای سرماخوردگی سرم لازم است؟
معمولاً نه. سرماخوردگی معمولی با استراحت، مایعات و مراقبت از علائم بهتر میشود. سرم فقط برای جبران کمآبی مطرح است و تصمیم دربارهٔ آن با پزشک است که بیمار را معاینه میکند؛ در کمآبی شدید یا علائم خطر باید به مرکز درمانی مراجعه کرد.
آیا سرم ویتامین یا «سرم تقویتی» سرماخوردگی را زودتر خوب میکند؟
منبعهای CDC و NHS که در این مقاله به کار رفتهاند، سرم یا ویتامین وریدی را جزو راههای کوتاهکردن سرماخوردگی نیاوردهاند و NHS میگوید شواهد کمی برای تأثیر مکملهایی مثل ویتامین ث وجود دارد. هر سرمی باید فقط با تشخیص و دستور پزشک وصل شود.
برای سرماخوردگی آنتیبیوتیک لازم است؟
خیر. سرماخوردگی را ویروس ایجاد میکند و آنتیبیوتیک روی ویروس اثر ندارد. مصرف بیمورد آن عوارض و مقاومت دارویی میسازد. فقط اگر پزشک پس از معاینه عارضهٔ باکتریایی مثل ذاتالریه را تشخیص دهد، آنتیبیوتیک تجویز میشود.
سرماخوردگی چند روز طول میکشد و تا کی مسری است؟
بیشتر افراد در حدود یک تا دو هفته بهتر میشوند. فرد تا از بین رفتن کامل نشانهها مسری است و ممکن است از چند روز پیش از شروع علائم هم ویروس را منتقل کند؛ بنابراین شستوشوی دست و کم کردن تماس با سالمند و بیمار اهمیت دارد.
مراقبت از کودک و سالمند چه تفاوتی دارد؟
در کودک، داروهای سرفه و سرماخوردگی زیر ۶ سال توصیه نمیشود، آسپرین زیر ۱۶ سال ممنوع است و به نوزاد زیر یک سال عسل داده نمیشود. در سالمند، مراقب کمآبی باشید، چون ممکن است احساس تشنگی نکند و نوشیدن مایعات را فراموش کند.
پزشک یا پرستار در منزل برای سرماخوردگی چه کمکی میکند؟
پزشک بیمار را معاینه میکند، نشانههای خطر و کمآبی را بررسی میکند و درمان مناسب را تعیین میکند. اگر پزشک دستور سرم یا تزریق بدهد، پرستار آن را در منزل انجام میدهد. تیتی هیچ سرمی را بدون نسخه یا دستور پزشک وصل نمیکند.
برای ادامهٔ مسیر درمان: پزشک و خدمت مناسب را انتخاب کنید
اگر دربارهٔ «سرم برای سرماخوردگی؛ چه زمانی لازم است و چه زمانی نه؟» به معاینه یا مراقبت نیاز دارید، پزشک متخصص مرتبط را ببینید و نوبت بگیرید، یا خدمت درمانی مناسب را در منزل درخواست کنید. ثبت درخواست هزینه‌ای ندارد و کارشناسان تیتی با شما هماهنگ می‌کنند.
پزشک متخصص مرتبط را انتخاب و نوبت رزرو کنید
همهٔ پزشکان این تخصص‌ها: متخصص پزشکی خانواده در کرجمتخصص بیماری‌های داخلی در کرج
خدمات درمانی مرتبط در منزل
تزریقات و سرم در منزل
تزریق آمپول، سرم‌تراپی، گذاشتن سوند و آنژیوکت توسط پرستار
ویزیت پزشک در منزل
معاینه، تشخیص و نسخه‌نویسی پزشک عمومی و متخصص در خانه شما
پرستاری در منزل
پرستار و کمک‌پرستار برای سالمند، کودک و بیمار؛ ساعتی، روزانه یا شبانه‌روزی
پزشکان فهرست‌شده مستقل از تیتی کار می‌کنند و اطلاعاتشان از منبعهای عمومی یا اعلام خودشان است؛ تیتی فقط نوبت را هماهنگ میکند. در شرایط اورژانسی معطل نکنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.
تجهیزات و لوازم مرتبط در فروشگاه تیتی
اگر برای مراقبت در منزل به تجهیزات یا لوازم نیاز دارید، اجاره یا خرید آن‌ها را همراه پرستار و ویزیت پزشک در منزل از تیتی هماهنگ کنید.
اجاره و خریدپایه سرم
پایهٔ چرخ‌دار برای آویزان کردن سرم و کیسهٔ دارو در بیمار بستری.
اجارهٔ یک‌ماهه۳۹۰٬۰۰۰ تومانخریداز ۱٬۶۹۰٬۰۰۰ تومان مشاهده و توضیح کامل
مصرفیست سرم
لوله و قطره‌چکان یک‌بارمصرف برای رساندن سرم به رگ.
قیمت هر عدداز ۳۵٬۰۰۰ تومان مشاهده و توضیح کامل
مصرفیآنژیوکت
کانولای کوتاه پلاستیکی برای دسترسی به رگ.
قیمت هر عدداز ۲۸٬۵۰۰ تومان مشاهده و توضیح کاملمنابع
- Manage Common Cold — مراکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا (CDC)
- Common cold — NHS (خدمات سلامت ملی بریتانیا)
- Dehydration — NHS (خدمات سلامت ملی بریتانیا)
- Dehydration — MedlinePlus (کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا)
این مطلب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهٔ پزشک نیست. در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید.
