کارشناس تی‌تی۰۹۱۹ ۴۵۰ ۷۵۴۰
سریع‌ترین راه سفارش، یک تماس استکارشناس تی‌تی پاسخ می‌دهد؛ هزینه را پیش از شروع می‌گوید و اعزام را هماهنگ می‌کند.همین حالا تماس بگیرید۰۹۱۹ ۴۵۰ ۷۵۴۰
ثبت درخواست آنلاین ۲۴ ساعته

زخم بستر: پیشگیری، مراحل و مراقبت در منزل

راهنمای علمی زخم بستر در منزل: چه کسانی در خطرند، چهار مرحلهٔ زخم، پیشگیری با تغییر وضعیت و مراقبت از پوست، تغذیه و زمان تماس با پزشک یا ۱۱۵.

زخم بستر: پیشگیری، مراحل و مراقبت در منزل
عکس: Niloofar Rakhshan / Wikimedia Commons — CC BY 4.0

زخم بستر، که در منابع پزشکی «زخم فشاری» نام دارد، آسیبی به پوست و بافت‌های زیر آن است که وقتی فشار طولانی روی یک نقطهٔ بدن می‌ماند، ایجاد می‌شود. در خانواده‌ای که یکی از اعضایش سالمند، زمین‌گیر یا پس از جراحی در بستر است، این پرسش همیشگی است: چطور جلوی زخم بستر را بگیریم و اگر شروع شد، چه کنیم؟ این راهنما بر پایهٔ منبع‌های پزشکی معتبر نوشته شده و جایگزین معاینهٔ پزشک نیست.

زخم بستر چیست و چرا ایجاد می‌شود؟

وقتی بخشی از بدن مدت طولانی زیر فشار باشد، خون‌رسانی همان نقطه کم می‌شود. پوست و بافت زیر آن اکسیژن و مواد غذایی کافی نمی‌گیرند و کم‌کم آسیب می‌بینند. فشار تنها عامل نیست؛ کشیده‌شدن پوست روی ملحفه هنگام جابه‌جایی، رطوبت ناشی از عرق یا بی‌اختیاری ادرار و مدفوع و اصطکاک هم پوست را ضعیف می‌کنند.

مهم‌ترین نکته این است که زخم بستر در بیشتر موارد قابل پیشگیری است و هرچه زودتر دیده شود، درمانش ساده‌تر است. به همین دلیل بررسی روزانهٔ پوست برای هر بیمار کم‌تحرک یک عادت ضروری است.

چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟

هر کسی که نتواند به‌راحتی وضعیت بدنش را عوض کند، در معرض خطر است. بر پایهٔ منبع‌های پزشکی، این گروه‌ها بیشتر دچار می‌شوند:

  • بیماران زمین‌گیر یا کسانی که بیشتر وقت روی ویلچر می‌نشینند، مانند سالمندان ضعیف، بیماران پس از سکته یا آسیب نخاعی.
  • افرادی که حس پوستشان کم شده و درد فشار را متوجه نمی‌شوند، مثل بعضی بیماران دیابتی یا آسیب عصبی.
  • افراد دچار سوءتغذیه، کم‌آبی یا کم‌وزنی شدید که پوست و بافت زیرین نازک و شکننده دارند.
  • کسانی که ادرار یا مدفوع را کنترل نمی‌کنند و پوستشان مدام مرطوب می‌ماند.
  • بیماران دچار اختلال گردش خون یا بیماری‌های مزمن که ترمیم را کند می‌کنند.
  • بیمارانی که پس از جراحی طولانی یا بستری در بیمارستان مدتی بی‌حرکت بوده‌اند.

بیشتر این زخم‌ها روی نقاط استخوانی بدن ظاهر می‌شوند، یعنی جایی که فقط پوست نازکی روی استخوان قرار دارد: پشت لگن و ناحیهٔ دنبالچه، پاشنه، مچ پا، باسن، آرنج و پشت سر. اگر بیمار به پهلو بخوابد، برجستگی استخوان ران هم در معرض فشار است.

چهار مرحلهٔ زخم بستر

پزشکان زخم بستر را بر پایهٔ عمق آسیب به چهار مرحله تقسیم می‌کنند. دانستن این مراحل کمک می‌کند خانواده زودتر هشدار را جدی بگیرد.

  • مرحلهٔ ۱: پوست سالم است ولی قرمز یا تیره‌تر از اطراف شده و با فشار انگشت رنگش سفید نمی‌شود. ممکن است گرم، سفت، دردناک یا خارش‌دار باشد. این مرحله با برداشتن فشار معمولاً برگشت‌پذیر است.
  • مرحلهٔ ۲: لایهٔ سطحی پوست آسیب دیده و زخم کم‌عمق، تاول یا خراش مرطوب دیده می‌شود.
  • مرحلهٔ ۳: زخم به بافت چربی زیر پوست رسیده و گودی مشخص دارد.
  • مرحلهٔ ۴: زخم بسیار عمیق است و ممکن است ماهیچه، تاندون یا استخوان دیده شود. خطر عفونت و عوارض جدی در این مرحله بالاست.

گاهی زخم از بیرون کوچک دیده می‌شود ولی زیر پوست گسترده است. بنابراین هر زخم یا قرمزی ماندگار روی نقاط استخوانی باید به پزشک یا پرستار نشان داده شود و خودسرانه درمان نشود.

پیشگیری: مهم‌ترین بخش مراقبت

راهنمای بالینی مؤسسهٔ NICE بر چند اصل تأکید دارد: ارزیابی خطر برای هر بیمار، بررسی منظم پوست، برداشتن فشار از نقاط حساس و مراقبت از پوست. در عمل، خانواده می‌تواند این کارها را اجرا کند.

۱. تغییر منظم وضعیت

بیمار زمین‌گیر نباید مدت طولانی در یک حالت بماند. پرستار یا پزشک بر پایهٔ وضعیت بیمار برنامهٔ تغییر وضعیت می‌دهد و بهتر است ساعت هر بار تغییر وضعیت یادداشت شود. هنگام چرخاندن، بیمار را روی ملحفه نکشید؛ با کمک ملحفهٔ زیرانداز او را بلند کنید تا پوست نکشد. در حالت خوابیده به پهلو، یک بالش بین زانوها و مچ پاها بگذارید تا استخوان‌ها روی هم فشار نیاورند.

اگر بیمار روی ویلچر می‌نشیند، با کمک او یا با تغییر حالت نشستن، فشار را از باسن بردارید. نشستن بی‌حرکت برای مدت طولانی هم مثل خوابیدن بی‌حرکت خطر دارد.

۲. بررسی روزانهٔ پوست

هر روز، بهتر است هنگام حمام یا تعویض لباس، پوست نقاط استخوانی را نگاه کنید: پشت لگن، باسن، پاشنه‌ها، مچ‌ها، آرنج‌ها و پشت سر. به دنبال قرمزی که با فشار سفید نمی‌شود، گرمی، سفتی، تاول یا تغییر رنگ باشید. پاشنه‌ها اغلب فراموش می‌شوند. بیماری که درد را حس نمی‌کند، خودش هشدار نمی‌دهد؛ چشم مراقب باید جای حس او را بگیرد.

۳. پوست پاک و خشک

پوست را با آب ولرم و شوینده ملایم بشویید و بدون مالیدن شدید خشک کنید. ماساژ شدید روی نقاط قرمز توصیه نمی‌شود، چون می‌تواند بافت آسیب‌دیده را بیشتر خراب کند. در بیماری که ادرار یا مدفوع را کنترل نمی‌کند، پوست را سریع پس از آلودگی تمیز و خشک کنید و از کرم محافظ پوست طبق توصیهٔ پرستار یا پزشک استفاده کنید. ملحفه و لباس باید خشک، صاف و بدون چین باشد، چون چین پارچه هم فشار نقطه‌ای می‌سازد.

۴. تشک و بالشتک مناسب

تشک مواج، تشک فوم مخصوص یا بالشتک‌های حفاظتی پاشنه و آرنج فشار را بهتر پخش می‌کنند. با این حال، تجهیزات جایگزین تغییر وضعیت نیستند. نوع مناسب تشک را بر پایهٔ سطح خطر بیمار پرستار پیشنهاد می‌دهد. از حلقه‌های لاستیکی (دونات) استفاده نکنید، چون ممکن است فشار را در لبهٔ خود متمرکز کنند.

تغذیه و آب بدن

پوست برای سالم ماندن و ترمیم به پروتئین، انرژی کافی، ویتامین‌ها و آب نیاز دارد. بیماری که کم می‌خورد یا کم‌آب است، بیشتر دچار زخم می‌شود و دیرتر بهبود می‌یابد. وعده‌های کوچک و پرانرژی، منابع پروتئین مثل تخم‌مرغ، ماست، حبوبات، مرغ و ماهی و نوشیدن مایعات کافی (طبق نظر پزشک، به‌ویژه در بیماران قلبی و کلیوی) مفید است. اگر بیمار وزن کم می‌کند یا اشتها ندارد، ارزیابی تغذیه‌ای را جدی بگیرید. دربارهٔ پیشگیری از کم‌آبی در سالمند، مقالهٔ مراقبت از سالمند در منزل را هم ببینید.

اگر زخم بستر شروع شد، چه کنیم؟

مرحلهٔ ۱ را با برداشتن کامل فشار از آن نقطه، مراقبت از پوست و بررسی روزانه می‌توان متوقف کرد. اگر پوست باز شده یا تاول زده است، خودتان زخم را با پماد و ترکیب‌های خانگی درمان نکنید و ماده‌ای مانند الکل، ید غلیظ یا وایتکس روی آن نریزید. درمان زخم باز بر پایهٔ مرحله، ترشح و وضعیت بیمار توسط پزشک یا پرستار زخم انتخاب می‌شود.

اصول کلی درمان زخم بستر شامل این موارد است: برداشتن فشار از زخم، پاک‌کردن ملایم زخم، انتخاب پانسمان مناسب برای حفظ رطوبت و محافظت، کنترل درد، بهبود تغذیه و در صورت نیاز، پزشک ممکن است بافت مرده را بردارد (دبریدمان) یا آنتی‌بیوتیک بدهد. زخم‌های عمیق گاهی به جراحی ترمیمی نیاز دارند. جزئیات پانسمان را از پرستار بپرسید.

پرستار زخم در منزل می‌تواند وضعیت زخم را ارزیابی، پانسمان را به‌طور منظم عوض و تغییرات را ثبت کند و خانواده را در چرخاندن بیمار و مراقبت از پوست آموزش دهد. این روش برای بیماری که جابه‌جایی‌اش دشوار است، کم‌دردسرتر از رفت‌وآمد مکرر به مرکز درمانی است.

اشتباه‌های رایج در مراقبت از زخم بستر

  • ماساژ شدید نقطهٔ قرمز برای «باز شدن خون»؛ این کار ممکن است آسیب را بیشتر کند.
  • استفاده از دونات یا حلقهٔ لاستیکی زیر باسن.
  • مصرف خودسرانهٔ پماد یا مواد خانگی روی زخم باز.
  • کشیدن بیمار روی ملحفه به‌جای بلند کردن او.
  • فراموش‌کردن پاشنه‌ها و پشت سر هنگام بررسی پوست.
  • بی‌توجهی به تغذیه، با این تصور که زخم فقط «مشکل پوست» است.
  • صبر کردن تا زخم بزرگ شود، به این امید که خودبه‌خود خوب شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد یا با ۱۱۵ تماس گرفت؟

هر قرمزی ماندگار که با برداشتن فشار از بین نمی‌رود، تاول، یا پوست بازشده روی نقاط استخوانی را در همان چند روز به پزشک یا پرستار نشان دهید. این نشانه‌ها یعنی باید زودتر اقدام کنید: زخم بزرگ‌تر یا عمیق‌تر می‌شود، بوی بد یا ترشح چرکی دارد، دور آن قرمز، گرم و متورم است، بیمار تب می‌کند یا درد ناگهان بیشتر می‌شود، یا پوست اطراف زخم تیره و سیاه شده است.

اگر بیمار با زخم بستر دچار تب بالا و لرز، گیجی و منگی تازه، تنفس تند، ضعف شدید یا افت فشار شد، ممکن است عفونت به خون رسیده باشد (سپسیس) و وضعیت اورژانسی است؛ فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا بیمار را به نزدیک‌ترین اورژانس برسانید. در زخم‌های عمیق، حتی بدون این علائم، ارزیابی پزشک ضروری است.

خدمات تی‌تی برای بیمار کم‌تحرک

در تی‌تی هوم‌کر، پرستار در منزل می‌تواند ارزیابی پوست، آموزش تغییر وضعیت، مراقبت و پانسمان زخم، تزریق دارو و مراقبت روزانه یا شبانه را انجام دهد، و در صورت نیاز ویزیت پزشک در منزل هم هماهنگ می‌شود. پیش از ثبت درخواست، سن بیمار، توان حرکتی، نقاط قرمزی یا زخم، داروهای مصرفی و بیماری‌های زمینه‌ای را یادداشت کنید تا اعزام درست‌تر انجام شود.

پرسش‌های رایج

زخم بستر چند روز طول می‌کشد تا خوب شود؟

زمان بهبود به مرحله بستگی دارد. مرحلهٔ ۱ با برداشتن فشار و مراقبت ممکن است در چند روز بهتر شود، ولی زخم‌های عمیق‌تر هفته‌ها تا ماه‌ها زمان می‌برند و گاهی به جراحی نیاز دارند. تغذیه، کنترل بیماری زمینه‌ای و منظم‌بودن تغییر وضعیت بر سرعت بهبود تأثیر زیادی دارد.

آیا ماساژ دادن نقطهٔ قرمز کمک می‌کند؟

خیر. ماساژ شدید روی ناحیهٔ قرمز یا آسیب‌دیده توصیه نمی‌شود، چون ممکن است بافت شکننده را بیشتر آسیب بزند. مؤثرترین کار برداشتن فشار از همان نقطه و مراقبت ملایم از پوست است.

بیمار هر چند وقت یک‌بار باید جابه‌جا شود؟

یک عدد ثابت برای همهٔ بیماران وجود ندارد. فاصلهٔ جابه‌جایی بر پایهٔ وضعیت پوست، نوع تشک و توان حرکتی بیمار توسط پزشک یا پرستار تعیین می‌شود. مهم این است که برنامه ثابت و مکتوب باشد و پوست در هر نوبت بررسی شود.

آیا پماد یا کرم خاصی لازم است؟

برای پوست سالم، مرطوب‌کننده و محافظ ملایم کافی است. روی زخم باز، فقط ماده‌ای را مصرف کنید که پزشک یا پرستار زخم تجویز کرده است. برخی کرم‌ها رطوبت اضافه می‌کنند و ترمیم را کند می‌کنند.

آیا زخم بستر مسری است؟

خود زخم بستر مسری نیست، چون ناشی از فشار است. ولی زخم باز ممکن است عفونی شود و در آن صورت رعایت بهداشت دست و استفاده از وسایل استریل هنگام پانسمان اهمیت دارد.

برای ادامهٔ مسیر درمان: پزشک و خدمت مناسب را انتخاب کنید

اگر دربارهٔ «زخم بستر: پیشگیری، مراحل و مراقبت در منزل» به معاینه یا مراقبت نیاز دارید، نشانی و تلفن مطب پزشک متخصص مرتبط را ببینید، یا خدمت درمانی مناسب را در منزل از تی‌تی درخواست کنید. ثبت درخواست خدمت هزینه‌ای ندارد.

پزشک متخصص مرتبط را ببینید؛ برای نوبت با مطب خود پزشک تماس بگیرید

خدمات درمانی مرتبط در منزل

پیشگیری و درمان زخم بستر

پیشگیری و درمان زخم بستر

ارزیابی، پانسمان و آموزش پیشگیری از زخم بستر برای بیماران بستری

پانسمان و مراقبت از زخم

پانسمان و مراقبت از زخم

پانسمان زخم بستر، زخم دیابتی و زخم جراحی و کشیدن بخیه در منزل

مراقبت تخصصی ناخن و ناخن فرو‌رفته

ارزیابی و مراقبت غیرجراحی ناخن فرو‌رفته، ناخن ضخیم یا بدشکل، اونیکولیز و ناخن مشکوک به قارچ

مشاوره تلفنی رایگان

مشاوره تلفنی رایگان

پیش از هر تصمیمی با کارشناس ما صحبت کنید؛ بدون هزینه

پزشکان فهرست‌شده مستقل از تی‌تی کار می‌کنند و اطلاعاتشان از منبع‌های عمومی یا اعلام خودشان است؛ تی‌تی برای مطب پزشکان نوبت نمی‌گیرد و فقط خدمات در منزل خودش را انجام می‌دهد. در شرایط اورژانسی معطل نکنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.

منابع

  1. Pressure ulcers (pressure sores) — NHS (خدمات سلامت ملی بریتانیا)
  2. Pressure Sores — MedlinePlus (کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا)
  3. Pressure ulcers: prevention and management (CG179) — NICE (مؤسسهٔ ملی تعالی سلامت و مراقبت بریتانیا)

این مطلب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهٔ پزشک نیست. در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید.

مطالب مرتبط

بیشتر بخوانید

مراقبت پس از جراحی در منزل: راهنمای کامل ترخیص تا بهبودیمراقبت پرستاری در منزل

مراقبت پس از جراحی در منزل: راهنمای کامل ترخیص تا بهبودی

راهنمای علمی مراقبت پس از جراحی در خانه: درد، زخم، تحرک، تغذیه، لختهٔ خون، دارو، نشانه‌های هشدار و زمان تماس با پزشک یا ۱۱۵ و نقش پرستار.

ادامه مطلب
تزریقات در منزل: انواع تزریق، ایمنی و زمان مناسبمراقبت پرستاری در منزل

تزریقات در منزل: انواع تزریق، ایمنی و زمان مناسب

راهنمای علمی تزریق عضلانی، زیرجلدی و وریدی در منزل: چه کسی تزریق می‌کند، نکته‌های ایمنی، عوارض، نشانه‌های هشدار و زمان تماس با پزشک یا ۱۱۵.

ادامه مطلب
مراقبت از بیمار پس از ترخیص در منزل؛ راهنمای خانواده در کرجمراقبت پرستاری در منزل

مراقبت از بیمار پس از ترخیص در منزل؛ راهنمای خانواده در کرج

برای مراقبت از بیمار پس از ترخیص چه آماده کنیم؟ راهنمای انتخاب پرستار، مدارک، داروها، ایمنی خانه، هزینه و ثبت درخواست خدمات در کرج و البرز.

ادامه مطلب
دیالیز در منزل؛ روش‌ها، هزینه و راهنمای خانواده در کرجمراقبت پرستاری در منزل

دیالیز در منزل؛ روش‌ها، هزینه و راهنمای خانواده در کرج

دیالیز در خانه برای چه بیماری مناسب است؟ تفاوت همودیالیز و دیالیز صفاقی، شرایط دستگاه، نقش پرستار، هزینه هر جلسه و مراحل هماهنگی در کرج را بخوانید.

ادامه مطلب
شماره بدهید، ما زنگ می‌زنیمبرای پیشگیری و درمان زخم بستر فقط شماره کافی است؛ کارشناس تی‌تی خودش زنگ می‌زند و همه‌چیز را می‌پرسد. مشاوره رایگان است.
شهر بیمار:

شماره فقط برای همین تماس است و هزینه‌ای ندارد. در خطر جانی منتظر نمانید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

تماس و پیام