کارشناس تی‌تی۰۹۱۹ ۴۵۰ ۷۵۴۰
سریع‌ترین راه سفارش، یک تماس استکارشناس تی‌تی پاسخ می‌دهد؛ هزینه را پیش از شروع می‌گوید و اعزام را هماهنگ می‌کند.همین حالا تماس بگیرید۰۹۱۹ ۴۵۰ ۷۵۴۰
ثبت درخواست آنلاین ۲۴ ساعته

پیشگیری از آسپیراسیون و عفونت ریه در بیماران بستری و دچار اختلال بلع

غذا یا ترشح که به ریه برود می‌تواند ذات‌الریه بسازد. نشانهٔ اختلال بلع، عوامل خطر، مراقبت ایمن در خانه و زمان تماس با پزشک یا ۱۱۵ را بخوانید.

پیشگیری از آسپیراسیون و عفونت ریه در بیماران بستری و دچار اختلال بلع
عکس: Jafar Sedaqat / Wikimedia Commons — CC BY 4.0

پاسخ کوتاه: «آسپیراسیون» یعنی غذا، مایع، بزاق یا محتویات معده به‌جای رفتن به معده، وارد راه هوایی و ریه شود. این اتفاق می‌تواند به عفونت ریه (ذات‌الریهٔ آسپیراسیون) برسد. بیماران بستری، سالمندان، کسانی که سکته کرده‌اند و بیماران دچار اختلال بلع بیشتر در خطرند. مهم‌ترین کارها این است: هنگام غذا دادن بیمار کاملاً نشسته باشد، به بیمار کم‌هوشیار یا خواب‌آلود غذا ندهید، سرفه یا خفگی هنگام خوردن و صدای خیس هنگام غذا را جدی بگیرید و ارزیابی بلع بخواهید. اگر تنگی نفس، درد قفسه سینه یا کبودی لب و زبان دیدید، با ۱۱۵ تماس بگیرید.

خانوادهٔ بیمار بستری اغلب نگران «تب و سرفه‌ای که برنمی‌گردد» یا «سرفه هنگام غذا» هستند. این مقاله بر پایهٔ دو منبع پزشکی، MedlinePlus و NHS، توضیح می‌دهد آسپیراسیون چیست، چه نشانه‌هایی دارد و در خانه چه کارهایی ایمن‌تر است. این متن جای معاینهٔ پزشک و ارزیابی بلع توسط متخصص را نمی‌گیرد.

آسپیراسیون و ذات‌الریهٔ آسپیراسیون چیست؟

MedlinePlus ذات‌الریه را التهاب و عفونت ریه یا راه‌های هوایی بزرگ تعریف می‌کند. ذات‌الریهٔ آسپیراسیون وقتی پیش می‌آید که غذا، مایع یا ماده‌ای دیگر از دهان، بینی یا حلق به‌جای بلعیده‌شدن، وارد راه هوایی یا ریه شود. موادی که ممکن است وارد ریه شوند عبارت‌اند از بزاق، استفراغ، مایعات و غذا.

نوع باکتری مسبب به سلامت فرد، محل زندگی (خانه یا مرکز نگهداری درازمدت)، بستری شدن اخیر، مصرف اخیر آنتی‌بیوتیک و ضعف سیستم ایمنی بستگی دارد. به همین دلیل درمان را پزشک تعیین می‌کند، نه خانواده.

چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟

MedlinePlus عامل‌های خطر را این‌طور می‌شمارد:

  • کم‌هوشیاری به‌دلیل بیماری، جراحی یا دارو، و حالت اغما.
  • مصرف داروهایی که هوشیاری را کم می‌کنند (مثل آرام‌بخش‌ها و مسکن‌های مخدر) و بیهوشی عمومی برای جراحی.
  • سن بالا.
  • ضعف رفلکس خفگی (گگ) در کسانی که بعد از سکته یا آسیب مغزی هوشیاری کامل ندارند.
  • مشکل در بلع.
  • خوردن یا غذا دادن در حالتی که بیمار نشسته یا سرپا نیست.
  • بستری شدن در بیمارستان.
  • نوشیدن مقدار زیاد الکل.

یعنی همان بیمار بستری سالمند و سکته‌کرده که در خانه پرستاری می‌شود، چند عامل خطر را هم‌زمان دارد و باید مراقبت جدی‌تری برایش در نظر گرفت.

اختلال بلع چیست و چه نشانه‌هایی دارد؟

NHS اختلال بلع (دیسفاژی) را مشکل در بلعیدن تعریف می‌کند. بعضی افراد فقط بعضی غذاها یا نوشیدنی‌ها را به سختی می‌بلعند و بعضی اصلاً نمی‌توانند ببلعند. نشانه‌های رایج:

  • سرفه یا خفگی هنگام خوردن یا نوشیدن.
  • برگشت غذا به دهان، گاهی از راه بینی.
  • احساس گیرکردن غذا در گلو یا قفسه سینه.
  • صدای خیس و غرغرمانند هنگام خوردن یا نوشیدن.
  • آب دهان ریختن و مشکل در جویدن.

NHS یادآوری می‌کند اختلال بلع در درازمدت می‌تواند به کاهش وزن، کم‌آبی و عفونت‌های مکرر قفسه سینه برسد. بنابراین «چند بار خفه شدن هنگام غذا» را عادی نگیرید.

اختلال بلع از چه علت‌هایی پیدا می‌شود؟

اختلال بلع معمولاً نتیجهٔ یک بیماری یا شرایط دیگر است و در هر سنی ممکن است رخ دهد. NHS احتمال آن را در این موارد بیشتر می‌داند:

  • بیماری‌های سیستم عصبی یا مغز مثل سکته، زوال عقل، ام‌اس و فلج مغزی.
  • بعضی داروها، مانند داروهای ضدروان‌پریشی.
  • رفلاکس معده و سوزش سر دل.
  • مشکلات تنفسی ناشی از بیماری‌هایی مثل COPD.
  • سرطان دهان یا مری و ناتوانی ذهنی-یادگیری.

به همین دلیل بعد از سکته یا در زوال عقل و ام‌اس، از پزشک بپرسید آیا ارزیابی بلع لازم است. برای مراقبت از بیمار سکته‌کرده مراقبت از بیمار سکته مغزی و فلج در منزل را ببینید.

نشانه‌های ذات‌الریهٔ آسپیراسیون

بر پایهٔ MedlinePlus نشانه‌ها می‌تواند شامل این‌ها باشد:

  • درد قفسه سینه، تب و تعریق زیاد.
  • سرفه با خلط بدبو، سبز یا تیره، یا خلط دارای چرک یا خون.
  • تنگی نفس و خس‌خس سینه، و بوی بد نفس.
  • خستگی و گیجی.
  • مشکل در بلع.
  • دیدن غذا یا مادهٔ تغذیه‌ای لوله در خلط، در بیمارانی که با لوله تغذیه می‌شوند.

علائم در هر بیمار فرق می‌کند؛ MedlinePlus خستگی و گیجی را هم جزو نشانه‌ها می‌آورد. پس هر تغییر ناگهانی در هوشیاری، تنفس یا حال عمومی را به پزشک بگویید. پزشک با گوش دادن به صدای ریه و گرفتن عکس قفسه سینه و در صورت لزوم آزمایش و بررسی بلع تشخیص می‌دهد.

در خانه چه کارهایی ایمن‌تر است؟

این توصیه‌ها از عامل‌های خطر MedlinePlus و توصیهٔ NHS گرفته شده‌اند:

  • بیمار هنگام غذا خوردن و غذا دادن نشسته باشد. MedlinePlus «خوردن یا غذا دادن در حالتی که بیمار نشسته نیست» را عامل خطر می‌داند. اگر بیمار توان نشستن ندارد، روش ایمن غذا دادن را از پرستار یا گفتاردرمانگر بپرسید.
  • به بیمار کم‌هوشیار یا خواب‌آلود غذا یا نوشیدنی ندهید. کم‌هوشیاری خطر آسپیراسیون را بالا می‌برد.
  • به نشانه‌ها توجه کنید: سرفه یا خفگی هنگام غذا، صدای خیس، برگشت غذا، تنگی نفس بعد از خوردن. این نشانه‌ها یعنی نیاز به ارزیابی بلع.
  • دارو را خودسرانه قطع یا اضافه نکنید. داروهای آرام‌بخش و مخدر خطر را بالا می‌برند، ولی تغییر آن‌ها فقط با پزشک است. اگر بیمار پس از شروع دارویی خواب‌آلودتر شده، آن را به پزشک بگویید.
  • رژیم غذایی و بافت غذا را خودتان تغییر ندهید. پزشک یا گفتاردرمانگر یا متخصص تغذیه تعیین می‌کند آیا غذای نرم‌تر یا مایع غلیظ لازم است.

برای روش درست مراقبت از دهان، وضعیت نشستن و غذا دادن، از پرستار یا گفتاردرمانگر آموزش بگیرید. صفحهٔ بلع‌درمانی در منزل و گفتاردرمانی در منزل را هم ببینید.

ارزیابی و درمان اختلال بلع

NHS می‌گوید پزشک بیمار را معاینه می‌کند و ممکن است برای آزمون‌های بیشتر به متخصص ارجاع دهد. بیمار ممکن است نزد گفتاردرمانگر یا متخصص تغذیه فرستاده شود تا دربارهٔ بلع و رژیم غذایی راهنمایی بگیرد. درمان بسته به علت و شدت متفاوت است و ممکن است شامل این‌ها باشد:

  • درمان رفلاکس با دارو، اگر علت آن باشد.
  • تمرین‌های بلع با گفتاردرمانگر.
  • تغییر در غذا و نوشیدنی، مثل غذای نرم‌تر و استفاده از غلیظ‌کننده در نوشیدنی‌ها.
  • قاشق، بشقاب و لیوان مخصوص.
  • لوله تغذیه از راه بینی یا سوراخی به معده، در موارد لازم.
  • جراحی یا تزریق برای گشاد کردن یا شل کردن مری، در موارد مشخص.

MedlinePlus هم می‌گوید در بیماری که ذات‌الریهٔ آسپیراسیون گرفته، ممکن است عملکرد بلع آزمایش شود و کسانی که در بلع مشکل دارند به شیوه‌های دیگر تغذیه نیاز پیدا کنند تا خطر آسپیراسیون کم شود.

تغذیه با لوله و خطر آسپیراسیون

لولهٔ تغذیه همیشه خطر را صفر نمی‌کند. MedlinePlus نشانهٔ ذات‌الریه را «دیدن مادهٔ تغذیه‌ای لوله در خلط» هم ذکر می‌کند، یعنی ممکن است محتوا وارد ریه شود. بنابراین بیماری که با لوله تغذیه می‌شود هم باید طبق آموزش پرستار تغذیه شود و علائم تنفسی او زیر نظر باشد. برای مراقبت از لوله و گاواژ، خدمت تغذیه با لوله و مراقبت از لوله در منزل را ببینید.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم یا با ۱۱۵ تماس بگیریم؟

NHS می‌گوید اگر خود شما، کودک یا بیمار تحت مراقبتتان این موارد را دارید، زود به پزشک مراجعه کنید: مشکل در بلع، سرفه یا خفگی هنگام خوردن و نوشیدن، حس گیرکردن غذا در گلو، برگشت غذا یا شیر (گاهی از بینی)، صدای خیس و غرغرمانند بعد از غذا، تنگی نفس بعد از غذا و عفونت‌های مکرر قفسه سینه. در همین موارد برای ارزیابی بلع نوبت بگیرید یا ویزیت پزشک در منزل بخواهید.

MedlinePlus برای این نشانه‌ها می‌گوید با پزشک تماس بگیرید، به اورژانس بروید یا با شمارهٔ اورژانس تماس بگیرید: درد قفسه سینه، لرز، تب، تنگی نفس، خس‌خس و کبودی لب یا زبان.

در این موارد فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید: تنگی نفس شدید، کبودی لب یا زبان، درد قفسه سینه، گیجی یا بی‌هوشی، و اگر بیمار هنگام غذا خفه شد و نفسش بند آمد. در این وضعیت‌ها منتظر پرستار یا ویزیت در منزل نمانید.

تی‌تی چه کمکی می‌کند؟

پرستار در منزل می‌تواند از بیمار بستری مراقبت کند و علائم تنفسی و حال عمومی او را زیر نظر داشته باشد؛ برای شروع پرستاری در منزل را ببینید. اگر بیمار ترشحاتی دارد که نمی‌تواند با سرفه بیرون بدهد، خدمت ساکشن ترشحات دهان، بینی و راه هوایی هست؛ طبق صفحهٔ آن، پرستار با دستگاه ساکشن و سوند استریل ترشحات را خارج می‌کند، تنفس و اکسیژن خون را می‌سنجد، روش ایمن را به خانواده یاد می‌دهد و اگر دستگاه ندارید، اجاره یا خرید آن هماهنگ می‌شود. برای تمرین‌های تنفسی هم فیزیوتراپی تنفسی در منزل هست. هزینه و شرایط پیش از هماهنگی نهایی اعلام می‌شود.

پرسش‌های رایج

آسپیراسیون یعنی چه و چرا خطرناک است؟

آسپیراسیون یعنی غذا، مایع، بزاق یا استفراغ وارد راه هوایی و ریه شود. MedlinePlus می‌گوید این اتفاق می‌تواند ذات‌الریه بسازد و در موارد شدید به عوارضی مثل آبسه ریه، شوک یا نارسایی تنفسی برسد.

چه نشانه‌ای نشان می‌دهد بیمار اختلال بلع دارد؟

بر پایهٔ NHS، سرفه یا خفگی هنگام خوردن، برگشت غذا، حس گیرکردن غذا در گلو، صدای خیس و غرغرمانند و آب دهان ریختن نشانهٔ اختلال بلع است. در درازمدت کاهش وزن، کم‌آبی و عفونت مکرر قفسه سینه هم دیده می‌شود.

بیمار بستری هنگام غذا چگونه باشد؟

MedlinePlus «غذا دادن یا غذا خوردن در حالت غیرنشسته» را عامل خطر می‌داند؛ پس تا حد ممکن بیمار نشسته باشد. اگر توان نشستن ندارد، روش ایمن را از پرستار یا گفتاردرمانگر بپرسید و خودسرانه غذا ندهید.

آیا برای بیمار دچار اختلال بلع مایع را غلیظ کنیم؟

NHS می‌گوید ممکن است تیم درمان غذای نرم‌تر یا غلیظ‌کننده در نوشیدنی‌ها را توصیه کند. نوع و میزان آن را فقط پس از ارزیابی توسط پزشک یا گفتاردرمانگر یا متخصص تغذیه تعیین کنید، نه خودسرانه.

آیا تغذیه با لوله جلوی آسپیراسیون را کاملاً می‌گیرد؟

خیر. MedlinePlus نشانهٔ ذات‌الریه را دیدن مادهٔ تغذیه‌ای لوله در خلط هم می‌داند. بیمار لوله‌دار هم باید طبق آموزش پرستار تغذیه شود و از نظر سرفه، تنگی نفس و تب پیگیری شود.

چه زمانی باید با ۱۱۵ تماس گرفت؟

در تنگی نفس شدید، کبودی لب یا زبان، درد قفسه سینه، گیجی یا بی‌هوشی، و اگر بیمار هنگام غذا خفه شد و نفسش بند آمد. برای تب، لرز و خس‌خس هم MedlinePlus توصیه می‌کند فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید. در این وضعیت‌ها منتظر پرستار یا دستگاه نمانید.

یک پرسش پرطرفدار دیگر

اقدامات پرستاری در آسپیراسیون چیست؟

در پیشگیری: وضعیت نشسته هنگام غذا، بررسی جای لوله در بیمار گاواژی، مراقبت از دهان و ساکشن طبق دستور و زیر نظر فرد آموزش‌دیده. اگر هنگام غذا خفگی یا کبودی پیش آمد، غذا را قطع کنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید. پرستار ساکشن در منزل را هم می‌توانید بخواهید.

برای ادامهٔ مسیر درمان: پزشک و خدمت مناسب را انتخاب کنید

اگر دربارهٔ «پیشگیری از آسپیراسیون و عفونت ریه در بیماران بستری و دچار اختلال بلع» به معاینه یا مراقبت نیاز دارید، نشانی و تلفن مطب پزشک متخصص مرتبط را ببینید، یا خدمت درمانی مناسب را در منزل از تی‌تی درخواست کنید. ثبت درخواست خدمت هزینه‌ای ندارد.

پزشک متخصص مرتبط را ببینید؛ برای نوبت با مطب خود پزشک تماس بگیرید

خدمات درمانی مرتبط در منزل

گفتاردرمانی و بلع‌درمانی

بازتوانی گفتار و زبان و درمان اختلال بلع؛ بعد از سکته، بیماری‌های عصبی و در کودکان

پرستاری در منزل

پرستاری در منزل

پرستار و کمک‌پرستار برای سالمند، کودک و بیمار؛ ساعتی، روزانه یا شبانه‌روزی

ویزیت متخصص مغز و اعصاب در منزل

ویزیت متخصص مغز و اعصاب در منزل

ویزیت نورولوژیست برای سکته، پارکینسون، صرع، سردرد و فراموشی در منزل

مشاوره تلفنی رایگان

مشاوره تلفنی رایگان

پیش از هر تصمیمی با کارشناس ما صحبت کنید؛ بدون هزینه

پزشکان فهرست‌شده مستقل از تی‌تی کار می‌کنند و اطلاعاتشان از منبع‌های عمومی یا اعلام خودشان است؛ تی‌تی برای مطب پزشکان نوبت نمی‌گیرد و فقط خدمات در منزل خودش را انجام می‌دهد. در شرایط اورژانسی معطل نکنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.

منابع

  1. Aspiration pneumonia — MedlinePlus (کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا)
  2. Dysphagia (swallowing problems) — NHS (خدمات سلامت ملی بریتانیا)

این مطلب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهٔ پزشک نیست. در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید.

مطالب مرتبط

بیشتر بخوانید

مراقبت پس از جراحی در منزل: راهنمای کامل ترخیص تا بهبودیمراقبت پرستاری در منزل

مراقبت پس از جراحی در منزل: راهنمای کامل ترخیص تا بهبودی

راهنمای علمی مراقبت پس از جراحی در خانه: درد، زخم، تحرک، تغذیه، لختهٔ خون، دارو، نشانه‌های هشدار و زمان تماس با پزشک یا ۱۱۵ و نقش پرستار.

ادامه مطلب
تزریقات در منزل: انواع تزریق، ایمنی و زمان مناسبمراقبت پرستاری در منزل

تزریقات در منزل: انواع تزریق، ایمنی و زمان مناسب

راهنمای علمی تزریق عضلانی، زیرجلدی و وریدی در منزل: چه کسی تزریق می‌کند، نکته‌های ایمنی، عوارض، نشانه‌های هشدار و زمان تماس با پزشک یا ۱۱۵.

ادامه مطلب
مراقبت از بیمار پس از ترخیص در منزل؛ راهنمای خانواده در کرجمراقبت پرستاری در منزل

مراقبت از بیمار پس از ترخیص در منزل؛ راهنمای خانواده در کرج

برای مراقبت از بیمار پس از ترخیص چه آماده کنیم؟ راهنمای انتخاب پرستار، مدارک، داروها، ایمنی خانه، هزینه و ثبت درخواست خدمات در کرج و البرز.

ادامه مطلب
دیالیز در منزل؛ روش‌ها، هزینه و راهنمای خانواده در کرجمراقبت پرستاری در منزل

دیالیز در منزل؛ روش‌ها، هزینه و راهنمای خانواده در کرج

دیالیز در خانه برای چه بیماری مناسب است؟ تفاوت همودیالیز و دیالیز صفاقی، شرایط دستگاه، نقش پرستار، هزینه هر جلسه و مراحل هماهنگی در کرج را بخوانید.

ادامه مطلب
شماره بدهید، ما زنگ می‌زنیمبرای گفتاردرمانی و بلع‌درمانی فقط شماره کافی است؛ کارشناس تی‌تی خودش زنگ می‌زند و همه‌چیز را می‌پرسد. مشاوره رایگان است.
شهر بیمار:

شماره فقط برای همین تماس است و هزینه‌ای ندارد. در خطر جانی منتظر نمانید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

تماس و پیام