کارشناس تی‌تی۰۹۱۹ ۴۵۰ ۷۵۴۰
سریع‌ترین راه سفارش، یک تماس استکارشناس تی‌تی پاسخ می‌دهد؛ هزینه را پیش از شروع می‌گوید و اعزام را هماهنگ می‌کند.همین حالا تماس بگیرید۰۹۱۹ ۴۵۰ ۷۵۴۰
ثبت درخواست آنلاین ۲۴ ساعته

مراقبت از سوند ادراری در منزل: شست‌وشو، عفونت و ایمنی

راهنمای علمی مراقبت از سوند ادراری در خانه: بهداشت، کیسه ادرار، پیشگیری از عفونت، مشکلات رایج، نشانه‌های هشدار و زمان تماس با پزشک یا ۱۱۵.

مراقبت از سوند ادراری در منزل: شست‌وشو، عفونت و ایمنی
عکس: Niloofar Rakhshan / Wikimedia Commons — CC BY 4.0

سوند ادراری لولهٔ نرمی است که ادرار را از مثانه به یک کیسه می‌رساند. برخی بیماران پس از جراحی، بعضی سالمندان با احتباس ادرار، افراد دچار آسیب نخاعی یا بیماران بستری در خانه، مدتی به آن نیاز دارند. سوند در عین حال شایع‌ترین راه ورود میکروب به دستگاه ادراری است و عفونت ادراری مرتبط با سوند، یکی از رایج‌ترین عفونت‌های مراقبتی است. خبر خوب این است که بیشتر این عفونت‌ها با مراقبت درست قابل پیشگیری‌اند. این راهنما بر پایهٔ منبع‌های پزشکی معتبر نوشته شده است و دستور پزشک شما را جایگزین نمی‌کند.

سوند ادراری چیست و چه انواعی دارد؟

سه نوع اصلی داریم. سوند دائم (فولی) با بادکنک کوچکی در مثانه ثابت می‌شود و ادرار را مداوم به کیسه می‌ریزد. سوند متناوب را بیمار یا مراقب چند بار در روز وارد می‌کند و بعد از تخلیه خارج می‌کند. سوند خارجی (کاندوم‌دار) برای آقایان روی آلت قرار می‌گیرد و وارد مثانه نمی‌شود، بنابراین خطر عفونت کمتری دارد. نوع و مدت استفاده را پزشک تعیین می‌کند. قاعدهٔ مهم این است که سوند فقط تا زمانی بماند که لازم است؛ هر روز اضافه، خطر عفونت را بیشتر می‌کند.

چه کسی سوند را می‌گذارد و عوض می‌کند؟

گذاشتن سوند با تکنیک استریل انجام می‌شود و باید توسط پرستار یا پزشک آموزش‌دیده باشد. آسیب مجرا، عفونت و درد از عوارض تکنیک نادرست‌اند. فاصلهٔ تعویض سوند را پزشک بر پایهٔ نوع سوند و شرایط بیمار مشخص می‌کند. خانواده‌ها نباید خودسرانه سوند را بکشند یا با بادکنک پر خارج کنند. اگر سوند افتاد یا بیرون آمد، آن را دوباره وارد نکنید و به پرستار یا پزشک خبر دهید. شرایط خدمت و هزینه‌ها را در صفحهٔ مراقبت از سوند در منزل ببینید.

بهداشت روزانه: مهم‌ترین کار برای پیشگیری از عفونت

  • شست‌وشوی دست: پیش و پس از هر تماس با سوند یا کیسه، دست‌ها را با آب و صابون بشویید یا ضدعفونی کنید.
  • نظافت ناحیهٔ تناسلی: روزانه و پس از هر اجابت مزاج با آب ولرم و صابون ملایم تمیز شود؛ در خانم‌ها از جلو به عقب و در آقایان با کنار زدن پوست ختنه‌گاه (در صورت وجود) و بازگرداندن آن.
  • ثابت‌کردن سوند: لولهٔ سوند را به ران با چسب یا نگهدارندهٔ مخصوص ثابت کنید تا کشیده نشود و مجرا آسیب نبیند.
  • مسیر آزاد: لوله خم یا زیر بدن له نشود تا ادرار جریان داشته باشد.
  • نوشیدن مایعات: مگر پزشک محدود کرده باشد (مثلاً نارسایی قلب یا کلیه)، مایع کافی ادرار را رقیق‌تر و شست‌وشوی طبیعی را بیشتر می‌کند.

از پودر، اسپری و کرم در ناحیهٔ سوند استفاده نکنید مگر پزشک گفته باشد، چون این‌ها می‌توانند تحریک یا عفونت ایجاد کنند.

کیسهٔ ادرار: جایگاه، تخلیه و تعویض

کیسهٔ ادرار همیشه باید پایین‌تر از سطح مثانه باشد تا ادرار به مثانه برنگردد. در حال راه‌رفتن آن را در دست یا کیسهٔ مخصوص و پایین‌تر از کمر نگه دارید، و در شب آن را روی پایه یا سطح تمیز و کنار تخت بیاویزید، نه روی زمین. کیسه را وقتی نیمه‌پر شد خالی کنید و پیش از پر شدن کامل صبر نکنید. هنگام تخلیه، دریچهٔ خروجی به ظرف یا کف سرویس نخورد و پس از تخلیه با پارچه یا دستمال الکلی پاک و بسته شود. اتصال سوند به کیسه را بی‌دلیل باز نکنید؛ باز کردن مدار بسته مسیر ورود میکروب است. کیسه را طبق دستور پزشک یا پرستار، معمولاً هر چند روز یا هفته، عوض کنید و اگر بوی بد یا رسوب دارد زودتر.

در سفرهای کوتاه، کیسهٔ پایی (روی ران) و برای شب کیسهٔ بزرگ‌تر استفاده می‌شود. هنگام جابه‌جایی بیمار، کیسه را کنار تخت یا ویلچر طوری بگذارید که کشیده نشود.

مشکلات رایج سوند و راه برخورد با آن‌ها

ادرار جاری نمی‌شود: ببینید لوله خم نشده و کیسه پایین‌تر از مثانه است. اگر تا چند ساعت ادرار نیامد و بیمار دلشوره یا درد پایین شکم دارد، مشکل انسداد است و باید به پرستار یا پزشک خبر داد، نه اینکه سوند را فشار بدهید یا شست‌وشو دهید.

نشت ادرار کنار سوند: ممکن است انسداد، اسپاسم مثانه یا سوند نامناسب باشد. با پرستار صحبت کنید.

درد یا سوزش: کمی ناراحتی طبیعی است، ولی درد شدید یا ادامه‌دار باید بررسی شود.

خون در ادرار: رگه‌های خفیف پس از جابه‌جایی یا گذاشتن سوند گاهی دیده می‌شود. اگر ادامه یافت، لخته داشت یا ادرار قرمز پررنگ شد، با پزشک تماس بگیرید.

رسوب و بوی بد: ادرار کدر و بدبو می‌تواند نشانهٔ عفونت باشد، به‌ویژه همراه تب. نوشیدن مایع و بهداشت را رعایت کنید و پزشک را مطلع کنید.

نشانه‌های عفونت ادراری با سوند

در بیماران دارای سوند، علائم عفونت همیشه مثل افراد عادی سوزش ادرار نیستند. نشانه‌ها شامل تب یا لرز، درد پایین شکم یا پهلو، ادرار کدر یا بدبو، ادرار خونی و در سالمندان تغییر ناگهانی رفتار، گیجی، خواب‌آلودگی و بی‌اشتهایی است. در سالمند گاهی تنها نشانه‌ی عفونت ادراری گیجی تازه است. وجود باکتری در ادرار بدون علامت همیشه نیاز به آنتی‌بیوتیک ندارد و تصمیم با پزشک است؛ مصرف خودسرانهٔ آنتی‌بیوتیک جایز نیست. دربارهٔ عفونت ادراری در سالمند به مقالهٔ مجله مراجعه کنید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد یا با ۱۱۵ تماس گرفت؟

با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر همراه علائم سوند یکی از این‌ها پیدا شد: تب بالا با لرز شدید و افت فشار یا گیجی ناگهانی، ضعف شدید یا غش، تنگی نفس، درد شدید شکم یا پهلو، یا خونریزی زیاد و لخته که مجرا را بسته است. این‌ها ممکن است نشانهٔ عفونت خون (سپسیس) یا انسداد باشند.

در موارد زیر همان روز با پزشک یا پرستار تماس بگیرید: ادرار نیامدن چند ساعت با پر شدن مثانه، خروج ناخواستهٔ سوند، نشت مداوم، تب خفیف، ادرار بدبو و کدر، درد در محل مجرا، و قرمزی یا زخم اطراف سوند.

سوند و زندگی روزمره: حمام، فعالیت و تغذیه

دوش‌گرفتن معمولاً مجاز است؛ در وان نشستن و استخر را پزشک مشخص می‌کند. فعالیت سبک مثل پیاده‌روی تشویق می‌شود. برای جلوگیری از یبوست که فشار روی مثانه می‌آورد، فیبر و مایع و در صورت نیاز ملین طبق نظر پزشک مصرف شود. در بیماران بستری، تغییر وضعیت مرتب و بررسی پوست زیر لوله از زخم فشاری جلوگیری می‌کند. پرستار می‌تواند تعویض سوند، آموزش به خانواده، ثبت حجم ادرار و پایش علائم عفونت را انجام دهد و تغییرات را به پزشک گزارش کند. اگر بیمار تازه از بیمارستان ترخیص شده، راهنمای مراقبت پس از ترخیص را هم بخوانید.

پرسش‌های رایج

سوند را هر چند وقت یک بار باید عوض کرد؟

فاصلهٔ تعویض به نوع سوند و تشخیص پزشک بستگی دارد و عدد ثابتی برای همه نیست. نشانهٔ انسداد، نشت یا عفونت هم می‌تواند نیاز به تعویض زودتر را نشان دهد. پرستار تاریخ گذاشتن را ثبت می‌کند.

آیا با سوند می‌شود حمام رفت؟

دوش‌گرفتن معمولاً بی‌اشکال است، به شرط اینکه کیسه پایین‌تر بماند و ناحیه پس از آن خشک شود. وان و استخر را باید از پزشک بپرسید، چون خطر ورود میکروب بیشتر است.

چرا ادرار من بوی بد دارد؟

کم‌نوشیدن مایعات، مصرف برخی غذاها و داروها یا عفونت می‌تواند باعث بوی بد شود. اگر بو همراه کدری، تب یا درد باشد، باید با پزشک صحبت کنید و خودسرانه آنتی‌بیوتیک مصرف نکنید.

اگر سوند از جا درآمد چه کنم؟

سعی نکنید دوباره آن را وارد کنید. پایین شکم را بررسی کنید و اگر بیمار خونریزی، درد شدید یا ناتوانی در ادرار دارد، با پرستار یا پزشک تماس بگیرید؛ در موارد شدید به اورژانس بروید.

آیا بیمار می‌تواند با سوند راه برود و کار کند؟

بله، با استفاده از کیسهٔ پایی و ثابت‌کردن لوله، بسیاری از بیماران فعالیت عادی سبک دارند. فقط باید کیسه را پایین‌تر از مثانه نگه دارند و از کشیدن لوله جلوگیری کنند.

برای ادامهٔ مسیر درمان: پزشک و خدمت مناسب را انتخاب کنید

اگر دربارهٔ «مراقبت از سوند ادراری در منزل: شست‌وشو، عفونت و ایمنی» به معاینه یا مراقبت نیاز دارید، نشانی و تلفن مطب پزشک متخصص مرتبط را ببینید، یا خدمت درمانی مناسب را در منزل از تی‌تی درخواست کنید. ثبت درخواست خدمت هزینه‌ای ندارد.

پزشک متخصص مرتبط را ببینید؛ برای نوبت با مطب خود پزشک تماس بگیرید

خدمات درمانی مرتبط در منزل

سوند ادراری؛ گذاشتن، تعویض و مراقبت

سوند ادراری؛ گذاشتن، تعویض و مراقبت

گذاشتن و تعویض سوند ادراری و آموزش مراقبت از آن در منزل

تزریقات و سرم در منزل

تزریقات و سرم در منزل

تزریق آمپول، سرم‌تراپی، گذاشتن سوند و آنژیوکت توسط پرستار

مشاوره کلیه و مجاری ادرار

مشاوره کلیه و مجاری ادرار

راهنمایی درباره سنگ کلیه، عفونت ادراری و مراقبت از سوند

مشاوره تلفنی رایگان

مشاوره تلفنی رایگان

پیش از هر تصمیمی با کارشناس ما صحبت کنید؛ بدون هزینه

پزشکان فهرست‌شده مستقل از تی‌تی کار می‌کنند و اطلاعاتشان از منبع‌های عمومی یا اعلام خودشان است؛ تی‌تی برای مطب پزشکان نوبت نمی‌گیرد و فقط خدمات در منزل خودش را انجام می‌دهد. در شرایط اورژانسی معطل نکنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.

منابع

  1. Indwelling catheter care — MedlinePlus (کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا)
  2. Urinary catheters — NHS (خدمات سلامت ملی بریتانیا)
  3. Leaving the hospital - your discharge plan — MedlinePlus (کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا)

این مطلب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهٔ پزشک نیست. در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید.

مطالب مرتبط

بیشتر بخوانید

مراقبت پس از جراحی در منزل: راهنمای کامل ترخیص تا بهبودیمراقبت پرستاری در منزل

مراقبت پس از جراحی در منزل: راهنمای کامل ترخیص تا بهبودی

راهنمای علمی مراقبت پس از جراحی در خانه: درد، زخم، تحرک، تغذیه، لختهٔ خون، دارو، نشانه‌های هشدار و زمان تماس با پزشک یا ۱۱۵ و نقش پرستار.

ادامه مطلب
تزریقات در منزل: انواع تزریق، ایمنی و زمان مناسبمراقبت پرستاری در منزل

تزریقات در منزل: انواع تزریق، ایمنی و زمان مناسب

راهنمای علمی تزریق عضلانی، زیرجلدی و وریدی در منزل: چه کسی تزریق می‌کند، نکته‌های ایمنی، عوارض، نشانه‌های هشدار و زمان تماس با پزشک یا ۱۱۵.

ادامه مطلب
مراقبت از بیمار پس از ترخیص در منزل؛ راهنمای خانواده در کرجمراقبت پرستاری در منزل

مراقبت از بیمار پس از ترخیص در منزل؛ راهنمای خانواده در کرج

برای مراقبت از بیمار پس از ترخیص چه آماده کنیم؟ راهنمای انتخاب پرستار، مدارک، داروها، ایمنی خانه، هزینه و ثبت درخواست خدمات در کرج و البرز.

ادامه مطلب
دیالیز در منزل؛ روش‌ها، هزینه و راهنمای خانواده در کرجمراقبت پرستاری در منزل

دیالیز در منزل؛ روش‌ها، هزینه و راهنمای خانواده در کرج

دیالیز در خانه برای چه بیماری مناسب است؟ تفاوت همودیالیز و دیالیز صفاقی، شرایط دستگاه، نقش پرستار، هزینه هر جلسه و مراحل هماهنگی در کرج را بخوانید.

ادامه مطلب
شماره بدهید، ما زنگ می‌زنیمبرای سوند ادراری؛ گذاشتن، تعویض و مراقبت فقط شماره کافی است؛ کارشناس تی‌تی خودش زنگ می‌زند و همه‌چیز را می‌پرسد. مشاوره رایگان است.
شهر بیمار:

شماره فقط برای همین تماس است و هزینه‌ای ندارد. در خطر جانی منتظر نمانید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

تماس و پیام