کارشناس تی‌تی۰۹۱۹ ۴۵۰ ۷۵۴۰
سریع‌ترین راه سفارش، یک تماس استکارشناس تی‌تی پاسخ می‌دهد؛ هزینه را پیش از شروع می‌گوید و اعزام را هماهنگ می‌کند.همین حالا تماس بگیرید۰۹۱۹ ۴۵۰ ۷۵۴۰
ثبت درخواست آنلاین ۲۴ ساعته

مراقبت بعد از زایمان در خانه: خونریزی، شیردهی و علائم خطر

راهنمای مراقبت مادر پس از زایمان در خانه؛ خونریزی طبیعی، زخم، تغذیه و استراحت، شیردهی، حال روحی، و علائمی که نیاز به پزشک یا اورژانس دارند.

مراقبت بعد از زایمان در خانه: خونریزی، شیردهی و علائم خطر
عکس: Hamed Saber from Tehran, Iran / Wikimedia Commons — CC BY 2.0

روزهای بعد از زایمان معمولاً با شادی، خستگی، کم‌خوابی و تغییرات جسمی هم‌زمان همراه است. بدن مادر در حال برگشت تدریجی از بارداری و زایمان است و نوزاد هم به تغذیه و مراقبت پیوسته نیاز دارد. در این دوره بعضی تغییرات مثل خونریزی واژینال رو به کاهش، درد و گرفتگی خفیف رحم، خستگی و حساسیت پستان‌ها می‌تواند بخشی از روند طبیعی باشد؛ اما بعضی علائم مثل خونریزی شدید، تنگی نفس، درد قفسه سینه، تب یا سردرد شدید نیاز به ارزیابی فوری دارند.

هدف این راهنما این نیست که تجربهٔ هر مادر را شبیه یک برنامهٔ ثابت کند. نوع زایمان، وضعیت فشار خون، کم‌خونی، دیابت بارداری، بخیه یا سزارین، شیردهی، داروهای مصرفی و شرایط نوزاد روی برنامهٔ مراقبت اثر دارند. اگر جابه‌جایی مادر یا نوزاد دشوار است، می‌توان بخشی از پیگیری را با مراقبت پس از زایمان در منزل و در صورت نیاز با ویزیت پزشک در منزل هماهنگ کرد.

شش هفتهٔ اول بعد از زایمان چه تغییراتی طبیعی‌تر است؟

دورهٔ پس از زایمان معمولاً چند هفته طول می‌کشد و سازمان جهانی بهداشت روی مراقبت منظم مادر و نوزاد در این دوره تأکید دارد. رحم به‌تدریج کوچک می‌شود، ترشحات و خونریزی واژینال تغییر می‌کند، بافت‌های آسیب‌دیده ترمیم می‌شوند و هورمون‌ها تغییر می‌کنند. مادر ممکن است تعریق بیشتر، خستگی، نوسان خلق، ورم خفیف پاها یا درد عضلانی داشته باشد.

شدت این تغییرات باید در مجموع رو به بهتر شدن باشد. اگر علامتی به‌جای کاهش، ناگهان شدیدتر شد یا مادر احساس کرد «چیزی درست نیست»، بهتر است موضوع را جدی بگیرد. مراقبت پس از زایمان فقط بررسی بخیه نیست؛ فشار خون، خونریزی، درد، نشانه‌های عفونت، حال روحی، تغذیه، شیردهی و سلامت نوزاد هم بخشی از تصویر کلی‌اند.

خونریزی و ترشحات بعد از زایمان؛ چه چیزی را ثبت کنیم؟

پس از زایمان، ترشحات واژینال برای مدتی ادامه دارد و معمولاً به‌تدریج از نظر مقدار و رنگ تغییر می‌کند. مهم است که روند کلی کاهش پیدا کند. خانواده می‌تواند تعداد پدهای مصرف‌شده، وجود لخته‌های بزرگ، بوی غیرعادی، تب و درد لگنی را ثبت کند تا اگر نیاز به تماس با پزشک شد اطلاعات دقیق‌تری در اختیار او باشد.

خونریزی شدید یا افزایشی، احساس ضعف شدید، سرگیجه یا غش، تپش قلب همراه با بدحالی یا ترشح بدبو نیاز به بررسی فوری دارد. بعد از ترخیص نباید هر خونریزی را «طبیعی بعد از زایمان» فرض کرد. اگر مادر احساس می‌کند حجم خونریزی غیرعادی است یا حال عمومی‌اش افت کرده، ارزیابی پزشکی را عقب نیندازید.

مراقبت از بخیه، پارگی یا زخم سزارین در خانه

محل بخیه یا زخم باید طبق دستور مرکز درمانی تمیز و خشک نگه داشته شود. مادر باید قبل و بعد از تماس با زخم دست‌ها را بشوید و از ریختن مواد ضدعفونی‌کننده، پماد یا ترکیبات خانگی بدون دستور خودداری کند. قرمزی محدود در ابتدای ترمیم ممکن است دیده شود، اما گسترش قرمزی، درد رو به افزایش، گرمی زیاد، ترشح چرکی، بوی بد یا تب می‌تواند نشانهٔ عفونت باشد.

بعد از سزارین، بلند کردن اجسام سنگین و فعالیت شدید باید طبق دستور پزشک محدود شود. در مقابل، بی‌حرکتی کامل هم مطلوب نیست و حرکت سبک و ایمن معمولاً بخشی از بهبود است. اگر مادر هنگام بلندشدن سرگیجه دارد، بهتر است فردی کنار او باشد و خطر زمین خوردن کاهش یابد. هر محدودیت فعالیت باید با دستور پزشک خودش هماهنگ باشد.

اگر زخم نیاز به پایش یا پانسمان دارد، پرستار در منزل در کرج می‌تواند وضعیت زخم، علائم حیاتی و روند بهبود را طبق دستور درمانی بررسی کند و در صورت مشاهدهٔ تغییر نگران‌کننده آن را به پزشک گزارش دهد.

استراحت، غذا و مایعات؛ نسخهٔ واقعی‌تر برای مادر تازه‌زایمان‌کرده

توصیهٔ «استراحت کن» وقتی نوزاد هر چند ساعت بیدار می‌شود چندان کاربردی نیست. بهتر است خانواده کارها را تقسیم کند تا مادر بتواند در فاصله‌های کوتاه ولی منظم بخوابد. کارهای خانه، خرید و پذیرایی از مهمان‌ها نباید از بهبود مادر مهم‌تر شوند. اگر حمایت خانوادگی محدود است، از قبل برای چند روز اول برنامهٔ کمک تهیه کنید.

رژیم غذایی متعادل با منابع پروتئین، میوه، سبزی، غلات و مایعات کافی به ترمیم و انرژی کمک می‌کند. مادر شیرده معمولاً نیاز دارد به تشنگی خود پاسخ دهد و در طول روز مایعات در دسترس داشته باشد. اگر پزشک به‌دلیل بیماری قلب، کلیه یا وضعیت خاص دیگری محدودیت مایعات داده است، همان دستور اولویت دارد.

یبوست پس از زایمان هم ممکن است رخ دهد. مایعات کافی، فیبر و تحرک متناسب می‌تواند کمک‌کننده باشد. داروی ملین یا مکمل را بدون هماهنگی، به‌خصوص در دوران شیردهی، شروع نکنید. اگر یبوست شدید، درد شکمی مداوم یا خونریزی گوارشی وجود دارد، پزشک باید علت را بررسی کند.

شیردهی و مراقبت از پستان؛ چه چیزی طبیعی است؟

در روزهای اول، پستان‌ها ممکن است پر، حساس یا دردناک شوند. گرفتن صحیح پستان توسط نوزاد و تخلیهٔ مناسب شیر اهمیت دارد. درد شدید مداوم، ترک عمیق نوک پستان، تب یا ناحیهٔ قرمز و دردناک روی پستان می‌تواند نیاز به بررسی داشته باشد. مشکلات شیردهی را زود مطرح کنید؛ اصلاح وضعیت شیردهی معمولاً آسان‌تر از زمانی است که مادر به‌دلیل درد از شیردهی اجتناب کرده و مشکل تشدید شده است.

نوزاد نیز باید از نظر تغذیه، تعداد دفعات شیر خوردن، هوشیاری، ادرار و روند وزن‌گیری پیگیری شود. زردی شدید یا رو به افزایش، بی‌حالی، تب، مشکل تنفس یا نخوردن شیر نیاز به ارزیابی پزشکی کودک دارد. برای خانواده‌ای که در روزهای اول نیاز به آموزش و پایش دارد، خدمات مامایی و مراقبت مادر و نوزاد در خانه می‌تواند بخشی از پیگیری را ساده‌تر کند.

حال روحی مادر؛ تفاوت خستگی و نوسان خلق با علامت خطر

تغییرات خلقی در روزهای نخست پس از زایمان شایع است. کم‌خوابی، تغییر هورمون‌ها و فشار مسئولیت جدید می‌تواند مادر را زودرنج، غمگین یا مضطرب کند. با این حال غم و اضطراب شدید یا مداوم، ناتوانی در مراقبت از خود یا نوزاد، احساس ناامیدی عمیق یا افکار آسیب‌زدن به خود یا کودک موضوعی نیست که خانواده منتظر بماند «خودش خوب شود».

اگر مادر افکار آسیب به خود یا نوزاد دارد، رفتار بسیار غیرعادی، گیجی شدید یا علائم روانی خطرناک نشان می‌دهد، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کند. حمایت عاطفی مهم است، اما جای ارزیابی حرفه‌ای را نمی‌گیرد. خانواده بهتر است بدون سرزنش یا کوچک‌شمردن احساسات، حرف مادر را جدی بگیرد و او را برای دریافت کمک همراهی کند.

فشار خون، کم‌خونی و آزمایش‌ها بعد از زایمان

همهٔ مادران به یک مجموعه آزمایش ثابت بعد از زایمان نیاز ندارند. پزشک بر اساس میزان خونریزی، سابقهٔ کم‌خونی، فشار خون بارداری، دیابت بارداری، علائم فعلی و روند بهبود تصمیم می‌گیرد چه بررسی‌هایی لازم است. در بعضی شرایط ممکن است آزمایش خون یا بررسی‌های دیگر درخواست شود. تفسیر نتیجه باید همراه با وضعیت بالینی مادر انجام شود.

اگر پزشک آزمایش تجویز کرده و خروج از خانه برای مادر دشوار است، آزمایش و نمونه‌گیری در منزل در کرج می‌تواند در زمان هماهنگ‌شده انجام شود. برای آزمایش‌هایی که ناشتایی لازم دارند، زمان و شرایط آماده‌سازی را از قبل بپرسید؛ خودسرانه ناشتا ماندن در دوره‌ای که مادر خسته و شیرده است کار عاقلانه‌ای نیست.

اندازه‌گیری فشار خون نیز در برخی مادران اهمیت ویژه دارد، مخصوصاً اگر در بارداری فشار خون بالا داشته‌اند یا اکنون سردرد شدید، تغییر دید، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا ورم غیرعادی پیدا کرده‌اند. این علائم را فقط به کم‌خوابی نسبت ندهید.

برنامهٔ سادهٔ مراقبت در منزل برای خانواده

در چند هفتهٔ اول، یک برنامهٔ ساده بهتر از فهرست بلند توصیه‌هاست. داروها را طبق نسخه ثبت کنید، زمان و شدت خونریزی یا ترشح را در صورت غیرعادی بودن یادداشت کنید، وضعیت زخم را هر روز بررسی کنید و به تب، درد، تنفس، سردرد، تورم و حال روحی توجه داشته باشید. برای نوزاد نیز تغذیه، هوشیاری، دفع و هر علامت غیرعادی را ثبت کنید.

  • شمارهٔ پزشک یا مرکز درمانی و مسیر تماس اورژانسی را در دسترس بگذارید.
  • کارهای خانه و مراقبت از سایر فرزندان را بین اعضای خانواده تقسیم کنید.
  • دارو یا مکمل جدید را بدون هماهنگی شروع نکنید.
  • برای ویزیت‌های پس از زایمان و بررسی نوزاد از قبل برنامه داشته باشید.
  • اگر مادر درد یا ضعف دارد، هنگام حمام و جابه‌جایی تنها نماند.
  • مشکل شیردهی، زخم یا حال روحی را به امید «چند روز صبر کنیم» پنهان نکنید.

اگر خانواده برای مراقبت از زخم، پایش علائم، آموزش یا کمک در مراقبت روزانه نیاز به نیروی حرفه‌ای دارد، خدمات پرستاری در منزل می‌تواند کنار برنامهٔ پزشک و ماما قرار بگیرد.

چه علائمی بعد از زایمان نیاز به پزشک یا اورژانس دارند؟

خونریزی شدید، تنگی نفس، درد قفسه سینه، غش یا سرگیجه شدید، سردرد شدید و مداوم، تغییر دید، تب، درد شدید شکم، ورم یا درد قابل‌توجه یک پا، تپش قلب همراه با بدحالی، استفراغ شدید، بدتر شدن سریع حال عمومی یا افکار آسیب به خود یا نوزاد از علائم هشدار مهم‌اند. این فهرست کامل نیست؛ اگر مادر احساس می‌کند وضعیتش غیرطبیعی و نگران‌کننده است، باید ارزیابی شود.

در وضعیت تهدیدکنندهٔ جان، کاهش سطح هوشیاری، تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، تشنج یا خونریزی شدید با ۱۱۵ تماس بگیرید. برای علائم غیراورژانسی اما نگران‌کننده، پزشک یا ماما باید در همان روز تصمیم بگیرد که ارزیابی در خانه کافی است یا مراجعهٔ حضوری لازم است.

پرسش‌های رایج

خونریزی بعد از زایمان تا چه زمانی طبیعی است؟

ترشحات و خونریزی می‌تواند برای چند هفته ادامه داشته باشد و معمولاً به‌تدریج کمتر و روشن‌تر می‌شود. خونریزی شدید، رو به افزایش یا همراه ضعف و سرگیجه نیاز به بررسی فوری دارد.

چه زمانی زخم سزارین باید توسط پزشک بررسی شود؟

اگر قرمزی و درد بیشتر می‌شود، ترشح چرکی یا بدبو وجود دارد، زخم باز می‌شود یا مادر تب دارد، باید پزشک وضعیت زخم را ارزیابی کند.

آیا بعد از زایمان می‌توان در منزل آزمایش داد؟

بله، اگر پزشک آزمایش لازم دانسته باشد، نمونه‌گیری در منزل قابل هماهنگی است. نوع آزمایش و شرایط ناشتایی باید بر اساس نسخه و دستور آزمایشگاه مشخص شود.

غمگینی بعد از زایمان چه زمانی نگران‌کننده است؟

نوسان خلق کوتاه‌مدت شایع است، اما غم یا اضطراب شدید و مداوم، ناتوانی در مراقبت از خود یا نوزاد، یا افکار آسیب به خود یا کودک نیاز به کمک فوری حرفه‌ای دارد.

پرستار یا ماما در منزل چه کمکی می‌کند؟

بسته به نیاز مادر، پایش علائم حیاتی، بررسی زخم طبق دستور، آموزش مراقبت، کمک در شیردهی و هماهنگی با پزشک یا ماما می‌تواند در خانه انجام شود.

چه زمانی بعد از زایمان باید با ۱۱۵ تماس گرفت؟

در خونریزی شدید، تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، تشنج، کاهش هوشیاری یا هر وضعیت تهدیدکنندهٔ جان باید بدون تأخیر با ۱۱۵ تماس گرفت.

یک پرسش پرطرفدار دیگر

ماما بعد از زایمان به منزل می‌آید؟

بله، برای معاینه، مشاورهٔ شیردهی و کنترل: مراقبت بعد از زایمان در منزل و ماما در منزل.

برای ادامهٔ مسیر درمان: پزشک و خدمت مناسب را انتخاب کنید

اگر دربارهٔ «مراقبت بعد از زایمان در خانه: خونریزی، شیردهی و علائم خطر» به معاینه یا مراقبت نیاز دارید، نشانی و تلفن مطب پزشک متخصص مرتبط را ببینید، یا خدمت درمانی مناسب را در منزل از تی‌تی درخواست کنید. ثبت درخواست خدمت هزینه‌ای ندارد.

پزشک متخصص مرتبط را ببینید؛ برای نوبت با مطب خود پزشک تماس بگیرید

خدمات درمانی مرتبط در منزل

مراقبت از مادر پس از زایمان

مراقبت از مادر پس از زایمان

ویزیت ماما برای مراقبت از مادر و نوزاد، کنترل زخم و آموزش شیردهی در منزل

مراقبت و مشاوره پیش از بارداری

مراقبت و مشاوره پیش از بارداری

مشاوره با ماما برای آمادگی پیش از بارداری، بررسی سابقه سلامت، سبک زندگی و برنامه‌ریزی مراقبت

مراقبت دوران بارداری در منزل

مراقبت دوران بارداری در منزل

ویزیت ماما، کنترل فشار و وزن، آموزش و پیگیری دوران بارداری در منزل

مشاوره تلفنی رایگان

مشاوره تلفنی رایگان

پیش از هر تصمیمی با کارشناس ما صحبت کنید؛ بدون هزینه

پزشکان فهرست‌شده مستقل از تی‌تی کار می‌کنند و اطلاعاتشان از منبع‌های عمومی یا اعلام خودشان است؛ تی‌تی برای مطب پزشکان نوبت نمی‌گیرد و فقط خدمات در منزل خودش را انجام می‌دهد. در شرایط اورژانسی معطل نکنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.

منابع

  1. WHO recommendations on maternal and newborn care for a positive postnatal experience — سازمان جهانی بهداشت (WHO)
  2. Postpartum Care — MedlinePlus (کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا)
  3. Urgent Maternal Warning Signs and Symptoms — CDC (مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا)

این مطلب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهٔ پزشک نیست. در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید.

مطالب مرتبط

بیشتر بخوانید

مشکلات شیردهی: درد نوک پستان، کم‌شیری، ورم پستان و راه‌حل‌هامادر و نوزاد

مشکلات شیردهی: درد نوک پستان، کم‌شیری، ورم پستان و راه‌حل‌ها

درد و زخم نوک پستان، احساس کم‌بودن شیر، سفتی و ورم پستان و مشکلات چسبیدن نوزاد؛ علت‌ها، راه‌حل‌های عملی و زمان مراجعه به پزشک.

ادامه مطلب
مراقبت از زخم سزارین در خانه: شست‌وشو، درد و علائم عفونتمادر و نوزاد

مراقبت از زخم سزارین در خانه: شست‌وشو، درد و علائم عفونت

بعد از سزارین چطور از زخم مراقبت کنیم؟ شست‌وشو، پانسمان، کشیدن بخیه، مسکن، فعالیت، علائم عفونت و زمان مراجعه به پزشک.

ادامه مطلب
پاپ اسمیر و آزمایش HPV: چه زمانی، چطور و جواب یعنی چه؟مادر و نوزاد

پاپ اسمیر و آزمایش HPV: چه زمانی، چطور و جواب یعنی چه؟

راهنمای کامل پاپ اسمیر و HPV: هدف آزمایش، آمادگی، مراحل نمونه‌گیری، تفسیر جواب، فاصلهٔ تکرار و نشانه‌هایی که نیاز به پزشک دارند.

ادامه مطلب
علائم خطر در بارداری: چه زمانی فوراً به پزشک یا اورژانس برویم؟مادر و نوزاد

علائم خطر در بارداری: چه زمانی فوراً به پزشک یا اورژانس برویم؟

خونریزی، درد شدید شکم، کم‌شدن حرکات جنین، سردرد و تاری دید، خروج آب و تب در بارداری؛ هر علامت یعنی چه و چه کار باید کرد.

ادامه مطلب
شماره بدهید، ما زنگ می‌زنیمبرای مراقبت از مادر پس از زایمان فقط شماره کافی است؛ کارشناس تی‌تی خودش زنگ می‌زند و همه‌چیز را می‌پرسد. مشاوره رایگان است.
شهر بیمار:

شماره فقط برای همین تماس است و هزینه‌ای ندارد. در خطر جانی منتظر نمانید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

تماس و پیام