غربالگری پای دیابتی در منزل
خودارزیابی دودقیقهای ردهٔ خطر زخم پا بر پایهٔ راهنمای بینالمللی ۲۰۲۳، فهرست مراقبت روزانه و رزرو معاینهٔ پا در کرج.
بیشتر زخمهای پای دیابتی پیشگیریپذیرند
دیابت با گذشت سالها ممکن است عصبهای پا را ضعیف کند (نوروپاتی) و جریان خون پا را کم کند (بیماری شریانهای محیطی). نتیجه این است که یک کفش تنگ، یک میخچهٔ کوچک یا یک خراش، بدون درد و بیآنکه بیمار بفهمد، به زخم تبدیل میشود. به نوشتهٔ راهنمای پیشگیری کارگروه بینالمللی پای دیابتی (IWGDF ۲۰۲۳)، احتمال زخم پا در طول زندگی فرد دیابتی ۱۹ تا ۳۴ درصد است و پس از بهبود، حدود ۴۰ درصد ظرف یک سال و ۶۵ درصد ظرف سه سال دوباره زخم میشوند.
خبر خوب این است که با معاینهٔ منظم، آموزش مراقبت از پا، کفش مناسب و درمان بهموقع پینه، میخچه و ناخن فرورفته، بخش بزرگی از این زخمها رخ نمیدهد. همین راهنما میگوید هر فرد دیابتی دستکم سالی یک بار باید از نظر «کاهش حس محافظتی» و «بیماری شریانهای محیطی» غربالگری شود و افراد پرخطرتر، زودتر.
ردهٔ خطر احتمالی پای شما
هر جملهای که دربارهٔ شما درست است را علامت بزنید. پرسشها بر پایهٔ جدول ردهٔ خطر IWGDF ۲۰۲۳ است.
پاسخها فقط در مرورگر خودتان میماند و جایی فرستاده نمیشود. ردهٔ واقعی را معاینه مشخص میکند.
جدول ردهٔ خطر و فاصلهٔ معاینه (IWGDF ۲۰۲۳)
| رده | ویژگی | فاصلهٔ معاینه |
|---|---|---|
| ۰ — بسیار کم | بدون کاهش حس و بدون مشکل جریان خون | سالی یک بار |
| ۱ — کم | کاهش حس محافظتی یا مشکل جریان خون | هر ۶ تا ۱۲ ماه |
| ۲ — متوسط | کاهش حس + مشکل جریان خون، یا یکی از این دو + تغییر شکل پا | هر ۳ تا ۶ ماه |
| ۳ — زیاد | کاهش حس یا مشکل جریان خون، همراه با سابقهٔ زخم پا، قطع عضو یا نارسایی پیشرفتهٔ کلیه | هر ۱ تا ۳ ماه |
به گفتهٔ خود راهنما، این فاصلهها نظر کارشناسان است، نه نتیجهٔ کارآزمایی.
آزمون لمس ایپسویچ؛ یک نشانهٔ ساده در خانه
راهنمای IWGDF برای سنجش حس محافظتی، مونوفیلامان ۱۰ گرمی را پیشنهاد میکند و اگر در دسترس نبود، آزمون لمس ایپسویچ را؛ آزمونی که نتیجهاش در پژوهشها نزدیک به مونوفیلامان بوده است. روش: بیمار دراز بکشد و چشمهایش را ببندد. فرد دیگر با نوک انگشت اشاره، به نرمی و فقط ۱ تا ۲ ثانیه، نوک شست، انگشت سوم و انگشت پنجم هر دو پا را لمس کند (روی هم ۶ نقطه) و بیمار هر بار که لمس را حس کرد بگوید. فشار ندهید، ضربه نزنید و نقطهها را پشت سر هم تکرار نکنید.
اگر بیمار دو نقطه یا بیشتر را حس نکرد، احتمال کاهش حس محافظتی هست و معاینهٔ پا را زودتر انجام دهید. نتیجهٔ طبیعی هم جای معاینهٔ کامل را نمیگیرد.
مراقبت روزانه از پای دیابتی
- هر روز کف و لای انگشتان پا را نگاه کنید؛ اگر خم شدن سخت است از آینه یا کمک خانواده استفاده کنید.
- پا را هر روز با آب ولرم (نه داغ) بشویید و بهویژه لای انگشتان را خوب خشک کنید.
- پوست خشک را با کرم مرطوب کنید، اما لای انگشتان کرم نزنید.
- ناخن را صاف و کوتاه نه از ته بگیرید؛ اگر دید یا دستتان یاری نمیکند، کار را به فرد آموزشدیده بسپارید.
- حتی در خانه پابرهنه، با جوراب تنها یا دمپایی نازک راه نروید (توصیهٔ IWGDF).
- پیش از پوشیدن کفش، درونش را با دست بگردید و کفش اندازه و بیفشار بپوشید.
- میخچه و پینه را خودتان نتراشید و از چسب یا محلول میخچه استفاده نکنید.
- قند خون را طبق برنامهٔ پزشک کنترل کنید و سیگار نکشید؛ هر دو جریان خون پا را بهتر میکنند.
این نشانهها منتظر نوبت نمیمانند
- زخم، تاول یا ترک تازه که خوب نمیشود
- قرمزی، تورم یا گرمی یک پا نسبت به پای دیگر
- ترشح، بوی بد یا سیاه شدن پوست یا انگشت
- تب یا لرز همراه با مشکل پا
- درد ساق هنگام راه رفتن یا پای سرد و رنگپریده
با هر کدام از این نشانهها همان روز پزشک ببیند؛ عفونت پای دیابتی میتواند در چند ساعت گسترش یابد. با تب بالا، گیجی یا حال عمومی بد با ۱۱۵ تماس بگیرید.
در ویزیت غربالگری در منزل چه میشود؟
در معاینهٔ پای دیابتی، پوست، لای انگشتان، ناخنها، پینه و میخچه، شکل پا و کفش بیمار بررسی میشود؛ حس محافظتی با روشهای استاندارد (مونوفیلامان ۱۰ گرمی یا آزمون لمس) و جریان خون با پرسش دربارهٔ درد ساق و لمس نبضهای پا سنجیده میشود. پس از آن ردهٔ خطر و فاصلهٔ معاینهٔ بعدی گفته میشود و آموزش مراقبت روزانه به بیمار و خانواده داده میشود. پینه، میخچه و ناخن فرورفته در همان مسیر پودولوژی رسیدگی میشود و هر زخم یا نشانهٔ عفونت به پزشک ارجاع میشود. روش و ابزار دقیق ویزیت هنگام هماهنگی به شما گفته میشود.
بیشتر بخوانید: مراقبت از پای دیابتی؛ پیشگیری از زخم · پودولوژی در کرج · ارزیابی نیاز بیمار
معاینه و مراقبت پای دیابتی در منزل
یکی از مسیرها را انتخاب کنید؛ در فرم بنویسید دیابت دارید و ردهٔ خودارزیابی چه شد.
پودولوژی: ناخن فرورفته و ضخیم
هزینه پس از بررسی اعلام میشودپرستار مراقبت دیابت در منزل
از ۶۰۰٬۰۰۰ تومان / هر مراجعهویزیت پزشک در منزل
از ۲٬۶۰۰٬۰۰۰ تومان / ویزیتپانسمان و مراقبت زخم
از ۶۵۰٬۰۰۰ تومان / مراجعهدربارهٔ غربالگری پای دیابتی
هر چند وقت یک بار باید پای فرد دیابتی معاینه شود؟
به گفتهٔ راهنمای پیشگیری IWGDF ۲۰۲۳، فرد دیابتی با خطر بسیار کم سالی یک بار، ردهٔ ۱ هر ۶ تا ۱۲ ماه، ردهٔ ۲ هر ۳ تا ۶ ماه و ردهٔ ۳ هر ۱ تا ۳ ماه معاینهٔ پا لازم دارد. این فاصلهها نظر کارشناسان است و اگر زخم یا نشانهٔ تازه پیدا شد، نباید منتظر نوبت بعد ماند.
آزمون لمس ایپسویچ را خانواده هم میتواند انجام دهد؟
این آزمون ساده است و در پژوهشها به نتیجهای نزدیک به مونوفیلامان ۱۰ گرمی رسیده است. خانواده میتواند آن را بهعنوان یک نشانهٔ اولیه انجام دهد، اما نتیجهٔ طبیعی، معاینهٔ کامل پا را بینیاز نمیکند و نتیجهٔ غیرطبیعی یعنی معاینه را زودتر انجام دهید.
با میخچه یا ناخن فرورفته در دیابت چه کنم؟
خودتان با تیغ، قیچی یا چسب میخچه آن را برندارید. در دیابت این کارها میتواند به زخم و عفونت برسد. راهنمای IWGDF درمان «ضایعههای پیشزخم» مثل پینه، میخچه و ناخن فرورفته را به دست فرد آموزشدیده توصیه میکند.
زخم پای دیابتی چقدر شایع است؟
به نوشتهٔ راهنمای IWGDF ۲۰۲۳، احتمال زخم پا در طول زندگی فرد دیابتی ۱۹ تا ۳۴ درصد است و پس از بهبود، حدود ۴۰ درصد ظرف یک سال دوباره زخم میشوند؛ برای همین پیشگیری و معاینهٔ منظم اهمیت دارد.
نتیجهٔ خودارزیابی این صفحه یعنی تشخیص؟
خیر. ردهٔ خطر واقعی را فقط معاینه مشخص میکند: بررسی حس محافظتی، نبضهای پا، شکل پا و پوست. خودارزیابی فقط کمک میکند بدانید چقدر زود معاینه لازم است.
منابع بینالمللی
- Prevention of foot ulcers in persons with diabetes (2023 update) — کارگروه بینالمللی پای دیابتی (IWGDF)
- Diabetic foot problems: prevention and management (NG19) — NICE
- Diabetic Foot — مدلاینپلاس، کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا
- Diabetes (fact sheet) — سازمان جهانی بهداشت
این صفحه آموزشی است و جای معاینه و تصمیم پزشک را نمیگیرد.