کارشناس تی‌تی۰۹۱۹ ۴۵۰ ۷۵۴۰
سریع‌ترین راه سفارش، یک تماس استکارشناس تی‌تی پاسخ می‌دهد؛ هزینه را پیش از شروع می‌گوید و اعزام را هماهنگ می‌کند.همین حالا تماس بگیرید۰۹۱۹ ۴۵۰ ۷۵۴۰
ثبت درخواست آنلاین ۲۴ ساعته

یبوست در سالمندان: علت‌ها، درمان خانگی امن و علائم هشدار

راهنمای یبوست در سالمندان؛ علت‌های شایع، نقش داروها، آب و فیبر، تحرک، زمان مراجعه به پزشک و نشانه‌هایی که نیاز به بررسی فوری دارند.

یبوست در سالمندان: علت‌ها، درمان خانگی امن و علائم هشدار
عکس: Asghar Khamseh / Wikimedia Commons — CC BY 4.0

یبوست در سالمندان موضوعی ساده و بی‌اهمیت نیست. تغییر در تغذیه، کم‌شدن تحرک، کم‌آبی، بعضی بیماری‌های زمینه‌ای و مصرف چند دارو به‌طور هم‌زمان می‌توانند الگوی دفع را تغییر دهند. یبوست فقط «هر روز دفع نداشتن» نیست؛ بر اساس منابع پزشکی، مدفوع سفت و خشک، دفع دردناک یا دشوار، احساس تخلیه‌نشدن کامل و کمتر شدن دفعات دفع نسبت به الگوی معمول فرد هم می‌تواند نشانهٔ یبوست باشد. برای خانواده‌ای که از سالمند در خانه مراقبت می‌کند، شناخت الگوی طبیعی دفع بیمار و توجه به تغییرات تازه مهم‌تر از شمردن روزهاست.

بیشتر موارد با اصلاح آب و تغذیه، تحرک متناسب و بررسی داروها بهتر می‌شوند، اما در سالمند نباید درمان خودسرانه با ملین‌ها جای بررسی علت را بگیرد. گاهی یبوست علامت یک مشکل زمینه‌ای است و گاهی هم به‌دلیل بی‌تحرکی یا دارویی ایجاد می‌شود که بیمار برای بیماری دیگری مصرف می‌کند. این راهنما کمک می‌کند بدانید در خانه چه کارهایی امن‌تر است، چه چیزهایی را باید ثبت کنید و چه زمانی باید برای ویزیت پزشک در منزل یا ارزیابی حضوری اقدام کنید.

یبوست در سالمند دقیقاً چه نشانه‌هایی دارد؟

الگوی دفع بین افراد فرق دارد. بعضی سالمندان هر روز دفع دارند و بعضی یک روز در میان. بنابراین تغییر نسبت به الگوی همیشگی اهمیت زیادی دارد. نشانه‌هایی که معمولاً با یبوست دیده می‌شوند عبارت‌اند از مدفوع سفت، خشک یا گلوله‌ای، زور زدن زیاد، درد هنگام دفع، احساس باقی‌ماندن مدفوع، نفخ و احساس پری شکم. کمتر از سه بار دفع در هفته یکی از معیارهای رایج پزشکی است، اما تنها معیار نیست.

در سالمندی که آلزایمر، سکتهٔ مغزی یا مشکلات گفتاری دارد، بیمار ممکن است نتواند ناراحتی را واضح بیان کند. بی‌قراری، کم‌اشتهایی، امتناع از غذا، تغییر رفتار هنگام رفتن به سرویس بهداشتی یا درد و فشار شکمی می‌تواند سرنخ باشد. اگر خانواده یا پرستار در منزل زمان دفع، شکل مدفوع، میزان آب خوردن و داروهای مصرفی را ثبت کند، پزشک راحت‌تر علت را بررسی می‌کند.

چرا یبوست در سالمندان شایع‌تر می‌شود؟

با بالا رفتن سن معمولاً یک عامل واحد مسئول یبوست نیست. چند عامل کنار هم قرار می‌گیرند: سالمند ممکن است کمتر حرکت کند، اشتهایش کمتر شود، آب کمتری بنوشد یا به‌دلیل مشکلات حرکتی رفتن به سرویس بهداشتی را عقب بیندازد. اگر رژیم غذایی کم‌فیبر باشد، مدفوع نیز خشک‌تر و دفع دشوارتر می‌شود.

برخی داروها و مکمل‌ها می‌توانند یبوست را تشدید کنند. منابع معتبر از گروه‌هایی مانند بعضی داروهای ضد درد قوی، مکمل آهن، برخی داروهای اعصاب، بعضی داروهای فشار خون و داروهای دارای اثرات آنتی‌کولینرژیک نام می‌برند. این به معنی قطع دارو نیست. قطع یا تغییر دوز بدون نظر پزشک می‌تواند خطرناک باشد. فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و داروهای گیاهی را آماده کنید و اگر یبوست پس از شروع یک داروی جدید ایجاد شده، این زمان‌بندی را به پزشک بگویید.

دیابت، کم‌کاری تیروئید، پارکینسون، برخی مشکلات عصبی و بعضی بیماری‌های دستگاه گوارش نیز می‌توانند با یبوست همراه شوند. به همین دلیل یبوست مداوم یا جدید در سالمند، به‌ویژه اگر همراه کاهش وزن یا علائم دیگر باشد، ارزش بررسی پزشکی دارد.

آب، فیبر و غذا؛ از کجا شروع کنیم؟

در بسیاری از افراد، اصلاح تدریجی رژیم غذایی و دریافت مایعات کافی اولین قدم است. میوه، سبزی، حبوبات و غلات کامل منابع رایج فیبر هستند. افزایش فیبر باید تدریجی باشد؛ بالا بردن ناگهانی فیبر بدون مایع کافی می‌تواند نفخ و ناراحتی را بیشتر کند. مقدار مناسب آب هم برای همه یکسان نیست. سالمند مبتلا به نارسایی قلبی یا کلیوی ممکن است محدودیت مایعات داشته باشد و نباید صرفاً با توصیهٔ عمومی مقدار زیادی آب بنوشد.

برای سالمندی که مشکل جویدن یا بلع دارد، شکل غذا مهم است. می‌توان از غذاهای نرم و منابع فیبر متناسب با توان بلع استفاده کرد، اما اگر بیمار سرفه هنگام خوردن، خفگی یا سابقهٔ آسپیراسیون دارد باید برنامهٔ تغذیه با نظر متخصص تنظیم شود. هدف این نیست که یک نسخهٔ غذایی ثابت برای همه تجویز شود؛ هدف این است که خانواده بداند کاهش آب، کاهش فیبر و بی‌نظمی وعده‌ها از عوامل قابل‌اصلاح‌اند.

ثبت روزانهٔ آب و غذا برای چند روز می‌تواند تصویر خوبی بدهد. اگر سالمند تقریباً هیچ مایعی نمی‌نوشد، ادرار بسیار کم یا تیره شده، دهان خشک دارد یا دچار گیجی تازه شده است، مسئله فقط یبوست نیست و احتمال کم‌آبی هم باید بررسی شود.

تحرک و عادت دفع چطور کمک می‌کند؟

فعالیت بدنی متناسب با توان سالمند می‌تواند حرکت روده را بهتر کند. برای فردی که اجازهٔ راه رفتن دارد، پیاده‌روی کوتاه و منظم بهتر از ساعت‌ها نشستن یا درازکشیدن است. سالمندی که پس از جراحی یا سکته محدودیت حرکتی دارد باید طبق برنامهٔ پزشک یا فیزیوتراپیست حرکت کند و خانواده نباید برای درمان یبوست او را به فعالیتی فراتر از توانش وادار کند.

زمان ثابت برای رفتن به سرویس بهداشتی هم مفید است. بعضی افراد بعد از صبحانه احساس دفع بیشتری دارند. عجله، نبودن دستگیرهٔ مناسب، ترس از افتادن یا دور بودن سرویس بهداشتی باعث می‌شود سالمند دفع را عقب بیندازد. صندلی توالت مناسب، نور کافی، دستگیره و کمک مراقب می‌تواند این مانع را کم کند. حفظ حریم شخصی بیمار نیز مهم است؛ مراقبت خوب یعنی کمک‌کردن بدون گرفتن استقلال و کرامت فرد.

ملین‌ها و شیاف‌ها؛ چرا خودسرانه نه؟

ملین‌ها انواع مختلف دارند و انتخاب نوع مناسب به علت یبوست، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای بیمار و مدت مشکل بستگی دارد. مصرف کوتاه‌مدت برخی فرآورده‌ها ممکن است با توصیه پزشک یا داروساز مناسب باشد، اما استفادهٔ مکرر و بدون بررسی، مخصوصاً در سالمندان چنددارویی، تصمیم خوبی نیست. بعضی فرآورده‌ها می‌توانند با وضعیت آب و الکترولیت بدن یا بیماری‌های کلیه و قلب تداخل داشته باشند.

اگر بیمار برای هفته‌ها به ملین وابسته شده، هر بار دوز بیشتری نیاز دارد یا بدون آن دفع ندارد، بهتر است برنامهٔ دارویی توسط پزشک بازبینی شود. خانواده نباید داروی یبوست فرد دیگری را به سالمند بدهد و نباید داروی نسخه‌ای را با توصیه‌های شبکه‌های اجتماعی جایگزین کند. در فردی که درد شدید شکم، استفراغ یا ناتوانی در دفع گاز دارد، مصرف خودسرانهٔ ملین می‌تواند تشخیص یک مشکل جدی را به تأخیر بیندازد.

چه زمانی بررسی پزشکی و آزمایش لازم می‌شود؟

اگر یبوست تازه ایجاد شده، طول کشیده یا با مراقبت‌های ساده بهتر نشده است، پزشک شرح حال و داروها را بررسی می‌کند و بر اساس شرایط بیمار ممکن است معاینه یا آزمایش درخواست کند. آزمایش برای همهٔ افراد یکسان نیست. در برخی بیماران، آزمایش خون می‌تواند به بررسی کم‌خونی، عملکرد تیروئید یا مشکلات دیگری که با یبوست ارتباط دارند کمک کند؛ در موارد دیگر ممکن است آزمایش ادرار، مدفوع یا بررسی‌های تخصصی‌تر لازم باشد.

اگر پزشک برای سالمند آزمایش نوشته و جابه‌جایی او دشوار است، آزمایش خون و نمونه‌گیری در منزل در کرج می‌تواند بدون رفت‌وآمد انجام شود. مهم این است که آزمایش بر اساس نیاز بالینی باشد، نه اینکه برای هر یبوست مجموعه‌ای از آزمایش‌ها خودسرانه درخواست شود. نتیجه نیز باید در کنار علائم و داروهای بیمار تفسیر شود.

مراقبت روزانه از سالمند یبوست‌دار در منزل

برای چند روز یک برگهٔ ساده کنار پروندهٔ بیمار بگذارید و این موارد را بنویسید: زمان دفع، شکل تقریبی مدفوع، درد یا زور زدن، مقدار تقریبی مایعات، وعده‌های اصلی، فعالیت روزانه و داروهای جدید. این اطلاعات به پزشک و پرستار کمک می‌کند بفهمند مشکل از چه زمانی شروع شده و چه عواملی با آن همراه بوده است.

  • داروهای بیمار را سر ساعت و طبق نسخه بدهید و دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
  • اگر محدودیت مایعات ندارد، نوشیدن مایعات را در طول روز تقسیم کنید و همه را به یک وعده موکول نکنید.
  • فیبر را به‌تدریج بالا ببرید و تغییرات ناگهانی رژیم را کنار بگذارید.
  • برای سالمند کم‌تحرک، برنامهٔ حرکت یا تغییر وضعیت را طبق توان و دستور درمانی اجرا کنید.
  • نیاز به دفع را به تعویق نیندازید و محیط سرویس بهداشتی را ایمن کنید.
  • از مصرف مکرر ملین، شیاف یا تنقیه بدون نظر پزشک پرهیز کنید؛ اگر پزشک تنقیه را لازم دانست، تنقیه در منزل را پرستار با رعایت حریم بیمار انجام می‌دهد.

اگر خانواده برای پایش علائم، داروها، تغذیه، جابه‌جایی یا مراقبت روزانه نیاز به کمک دارد، خدمت مراقبت سالمند در منزل و پرستاری در منزل می‌تواند بر اساس سطح نیاز بیمار هماهنگ شود.

چه زمانی باید با پزشک یا اورژانس تماس بگیریم؟

وجود خون در مدفوع یا خونریزی از مقعد، درد مداوم و شدید شکم، استفراغ، تب، ناتوانی در دفع گاز، کاهش وزن ناخواسته یا یبوستی که با مراقبت‌های ساده برطرف نمی‌شود نیاز به بررسی پزشکی دارد. در سالمندی که ناگهان بسیار بی‌حال یا گیج شده، شکم به‌طور واضح متورم و دردناک است، استفراغ مکرر دارد یا حال عمومی به‌سرعت بدتر می‌شود، منتظر نوبت عادی نمانید.

اگر کاهش سطح هوشیاری، درد شدید و ناگهانی، تنگی نفس، غش یا وضعیت تهدیدکنندهٔ جان وجود دارد با ۱۱۵ تماس بگیرید. یبوست مزمن هم باید بررسی شود، اما اورژانس را از مشکل مزمن جدا کنید: هدف این است که علائم خطر زود تشخیص داده شوند، نه اینکه هر دو روز بدون دفع به اورژانس تبدیل شود.

پرسش‌های رایج

سالمند باید هر روز دفع داشته باشد؟

خیر. تعداد طبیعی دفع بین افراد فرق دارد. مهم‌تر از دفع روزانه، تغییر نسبت به الگوی همیشگی، سفتی مدفوع، زور زدن، درد و احساس تخلیه‌نشدن کامل است.

آیا کم نوشیدن آب می‌تواند باعث یبوست شود؟

بله، کمبود مایعات می‌تواند مدفوع را خشک‌تر کند؛ با این حال سالمند دارای محدودیت مایعات به‌دلیل بیماری قلب یا کلیه باید مقدار مصرف را طبق نظر پزشک تنظیم کند.

آیا می‌توان هر روز به سالمند ملین داد؟

مصرف منظم ملین باید با نظر پزشک یا داروساز باشد. نوع دارو، بیماری‌های زمینه‌ای و سایر داروها مهم‌اند و مصرف خودسرانهٔ طولانی‌مدت می‌تواند مشکل را پنهان کند.

چه داروهایی ممکن است یبوست را بدتر کنند؟

برخی مسکن‌های قوی، مکمل آهن، تعدادی از داروهای اعصاب و بعضی داروهای دیگر می‌توانند یبوست را تشدید کنند. دارو را قطع نکنید و فهرست آن‌ها را برای بازبینی به پزشک بدهید.

چه زمانی برای یبوست سالمند ویزیت پزشک لازم است؟

اگر یبوست تازه یا مداوم است، با خودمراقبتی بهتر نمی‌شود یا همراه خون در مدفوع، درد مداوم، تب، استفراغ، کاهش وزن یا ناتوانی در دفع گاز است باید پزشک بیمار را بررسی کند.

پرستار در منزل برای یبوست چه کمکی می‌کند؟

پرستار می‌تواند وضعیت عمومی، علائم حیاتی، آب و تغذیه، الگوی دفع و مصرف داروها را پایش کند و تغییرات را به پزشک گزارش دهد؛ تجویز دارو یا تشخیص علت با پزشک است.

یک پرسش پرطرفدار دیگر

سفت‌شدن مدفوع در رکتوم (انباشت مدفوع) چه نشانه‌ای دارد؟

بیمار ممکن است چند روز دفع نداشته باشد، درد و نفخ داشته باشد یا حتی نشت مایع شبیه اسهال ببینید و گیج شود. خودسرانه تنقیه نکنید و پزشک یا پرستار را خبر کنید: مراقبت گوارشی و تنقیه در منزل.

برای ادامهٔ مسیر درمان: پزشک و خدمت مناسب را انتخاب کنید

اگر دربارهٔ «یبوست در سالمندان: علت‌ها، درمان خانگی امن و علائم هشدار» به معاینه یا مراقبت نیاز دارید، نشانی و تلفن مطب پزشک متخصص مرتبط را ببینید، یا خدمت درمانی مناسب را در منزل از تی‌تی درخواست کنید. ثبت درخواست خدمت هزینه‌ای ندارد.

پزشک متخصص مرتبط را ببینید؛ برای نوبت با مطب خود پزشک تماس بگیرید

خدمات درمانی مرتبط در منزل

پرستاری در منزل

پرستاری در منزل

پرستار و کمک‌پرستار برای سالمند، کودک و بیمار؛ ساعتی، روزانه یا شبانه‌روزی

مشاوره گوارش و تغذیه

برنامه غذایی بیمار، مشکلات گوارشی و تغذیه با لوله (گاواژ)

تغذیه با لوله (گاواژ) و مراقبت از لوله

تغذیه با لوله (گاواژ) و مراقبت از لوله

گذاشتن لولهٔ معده، گاواژ و آموزش تغذیه با لوله به خانواده

مشاوره تلفنی رایگان

مشاوره تلفنی رایگان

پیش از هر تصمیمی با کارشناس ما صحبت کنید؛ بدون هزینه

پزشکان فهرست‌شده مستقل از تی‌تی کار می‌کنند و اطلاعاتشان از منبع‌های عمومی یا اعلام خودشان است؛ تی‌تی برای مطب پزشکان نوبت نمی‌گیرد و فقط خدمات در منزل خودش را انجام می‌دهد. در شرایط اورژانسی معطل نکنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.

منابع

  1. Constipation — MedlinePlus (کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا)
  2. Symptoms & Causes of Constipation — NIDDK (مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا)
  3. Constipation — NHS (خدمات سلامت ملی بریتانیا)

این مطلب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهٔ پزشک نیست. در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید.

مطالب مرتبط

بیشتر بخوانید

عفونت ادراری در سالمندان: نشانه‌های پنهان، درمان و پیشگیریسالمندان

عفونت ادراری در سالمندان: نشانه‌های پنهان، درمان و پیشگیری

راهنمای کامل عفونت ادراری سالمندان: نشانه‌های غیرمعمول مثل گیجی، آزمایش و کشت ادرار، درمان، مراقبت از سوند، پیشگیری و زمان مراجعه فوری.

ادامه مطلب
واکسن آنفلوانزا: چه کسانی، چه زمانی و چه عوارضی؟سالمندان

واکسن آنفلوانزا: چه کسانی، چه زمانی و چه عوارضی؟

راهنمای کامل واکسن آنفلوانزا: چه کسانی باید بزنند، بهترین زمان، عوارض طبیعی، تفاوت با سرماخوردگی و تزریق در منزل برای سالمند و بیمار.

ادامه مطلب
چطور پرستار یا مراقب مناسب برای سالمند انتخاب کنیم؟سالمندان

چطور پرستار یا مراقب مناسب برای سالمند انتخاب کنیم؟

نیاز سالمند را بنویسید، تفاوت پرستار و کمک پرستار و مراقب را بدانید، مصاحبه و مرجع‌ها را بررسی کنید و روزهای اول را با برنامه شروع کنید.

ادامه مطلب
مراقبت از بیمار آلزایمر در منزل؛ راهنمای خانوادهسالمندان

مراقبت از بیمار آلزایمر در منزل؛ راهنمای خانواده

نگهداری از بیمار آلزایمر صبر و آگاهی می‌خواهد. با این راهنما، ایمنی بیمار را بالا ببرید و ارتباط بهتری با او برقرار کنید.

ادامه مطلب
شماره بدهید، ما زنگ می‌زنیمبرای پرستاری در منزل فقط شماره کافی است؛ کارشناس تی‌تی خودش زنگ می‌زند و همه‌چیز را می‌پرسد. مشاوره رایگان است.
شهر بیمار:

شماره فقط برای همین تماس است و هزینه‌ای ندارد. در خطر جانی منتظر نمانید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

تماس و پیام